«Ελληνικά μαργαριτάρια... τρίτου τύπου. Σουρεαλιστικοί νεολογισμοί συνδικαλιστών σε site, δελτία Τύπου και ανακοινώσεις»

(Της Μαριλής Μαργωμένου)

Από μια πρώτη ματιά βλέπω ότι δεν έχει πάντα δίκιο η συντάκτρια του άρθρου. Πράγματι, δεν χαρακτηρίζεται από την πιο εύστοχη και κατανοητή διατύπωση μεταξύ άλλων το εξής απόσπασμα από κείμενο συνδικαλιστών: «Η δικαιοσύνη, με τη συσσωρευμένη εκκρεμότητα, λειτουργεί σε βάρος των πολιτών που περιμένουν προστασία και δικαιοσύνη και εξυπηρετικά σε συμφέροντα που επιδιώκουν καθυστέρηση». Νομίζω μάλιστα ότι η διατύπωση είναι μεν γενικά άστοχη, αλλά δεν εμποδίζει την κατανόηση του περιεχομένου. Και μάλιστα η κατανόηση ενός χωρίου σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να οφείλεται στην απόσπασή του από το συνολικό κείμενο, γι' αυτό θα πρέπει πάντα να ξέρουμε τα συμφραζόμενα. Τι το κακό όμως έχουν οι νεολογισμοί που επικρίνει η Μαριλή Μαργωμένου στην αρχή του άρθρου της; Μπορεί όντως οι συνδικαλιστές να είναι ευφάνταστοι λεξιπλάστες. Αυτό είναι αρνητικό; Και, αν ναι, γιατί; Αφήστε που δεν είμαι βέβαιος αν αποτελούν νεολογισμούς συνδικαλιστών οι λέξεις εκλογοαπολογιστικό, παναττική και παναπηρικό. Ανεξάρτητα όμως από αυτό, γιατί αξιολογείται αρνητικά η χρήση φράσεων όπως εκλογοαπολογιστικό συνέδριο, παναττική στάση εργασίας ή παναπηρικό συλλαλητήριο; Μάλλον η συντάκτρια του άρθρου δεν έχει συνειδητοποιήσει ότι χρησιμοποιούμε πολλούς νεολογισμούς και ότι πολλές λέξεις που έχουμε συνηθίσει να λέμε και να γράφουμε ήταν κάποτε και αυτές νεολογισμοί. Νομίζω ότι η μελέτη των πηγών του νεοελληνικού λεξιλογίου και ειδικά των λεγόμενων νεόπλαστων λέξεων θα εμπόδιζε την τόσο εύκολη επίκριση μερικών νεολογισμών. Και τελικά δεν μου είναι σαφές τι επικρίνεται. Ο νεολογισμός καθ' εαυτόν ή μερικοί ακατανόητοι νεολογισμοί; Πάντως, το εκλογοαπολογιστικό δεν είναι ακατανόητο ούτε άστοχο, νομίζω. Το παναττική είναι μια χαρά. Το παναπηρικό μάλλον θα έπρεπε να είναι παναναπηρικό. Το παναπηρικό βέβαια μπορεί να προκύψει από το παναναπηρικό με ανομοίωση, αλλά το παναναπηρικό είναι πιο σαφές. Και πάντως, δεν είναι ξεκάθαρο τι επικρίνει η αρθρογράφος. Τη χρήση ενός νεολογισμού γενικά ή την αστοχία του συγκεκριμένου νεολογισμού; Όσο για το προς το θεαθήναι, πράγματι αυτό είναι το «σωστό», γιατί έτσι απαντά στην Καινή Διαθήκη. Ο Ανδρέας Παππάς μάλιστα («Ιστορίες από τη Βίβλο», Το Βήμα, 25/4/2004) έγραφε γι' αυτήν και άλλες φράσεις τα εξής: «στον βαθμό που χρησιμοποιούμε φράσεις ιστορικής, βιβλικής ή λογοτεχνικής προέλευσης, σωστό είναι να τις παραθέτουμε όπως ακριβώς γράφτηκαν ή ειπώθηκαν και όχι διασκευασμένες επί το νεοελληνικότερον». Δεν συμφωνώ με αυτήν την άποψη. Το για το θεαθήναι είναι μια θεμιτή προσαρμογή στη Νέα Ελληνική. Το προς δηλώνει σήμερα κατεύθυνση και όχι σκοπό. Δεν είναι τυχαίο ότι έχει επικρατήσει το για το θεαθήναι. Ο hominid σε παλαιότερη συζήτηση έγραφε πολύ σωστά: «κι εγώ για το θεαθήναι λέω. Αυτό είναι στοιχειώδης γλωσσική ευελιξία, όχι λάθος. Και ισχύει για τις περισσότερες από τις "εσφαλμένες" φράσεις που αναφέρει ο Παππάς, αφού το νόημά τους σπανίως αλλοιώνεται από την -ελάχιστη- τροποποίηση που έχουν υποστεί». Η δημοσιογράφος της Καθημερινής μάλλον δεν τα ξέρει αυτά και σχολιάζει αρνητικά το προς το θεαθήναι όχι ως ρυθμιστικό αλλά ως κάτι το περίεργο. Τέλος, το στις μία («συλλαλητήριο στις μία στο Σύνταγμα») είναι ένα λάθος που γίνεται γενικότερα και δεν αποτελεί θέμα ειδικά των συνδικαλιστών. Το κείμενο της Μ.Μ. εντάσσεται σε μια γενικότερη κατηγορία άρθρων για γλωσσικά θέματα γραμμένων από δημοσιογράφους. Ως τέτοιο, χαρακτηρίζεται από αστοχίες αναμενόμενες από μη γλωσσολόγους. Η αιτία πρέπει να αναζητηθεί στη μη εξοικείωση με την όσο το δυνατόν πιο αντικειμενική θεώρηση των γλωσσικών πραγμάτων, αλλά ίσως ακόμη και σε ιδεολογικές διαφορές με τους συνδικαλιστές. Το θέμα όμως είναι να κρίνουμε τη γλώσσα ενός κειμένου με βάση αντικειμενικά κριτήρια. Αυτό προσπάθησα να κάνω παραπάνω.