26.12.13

«ΞΕΧΑΣΤΕ ΤΑ ΦΩΝΗΕΝΤΑ ΠΟΥ ΞΕΡΑΤΕ»

Δεν μου κάνει εντύπωση ότι ο Άδωνις Γεωργιάδης και η Λιάνα Κανέλλη (παραπέμπω στον διαδικτυακό χώρο youtube.com και ειδικότερα στα βίντεο με τίτλους «Άδωνις για την νέα γραμματική του Δημοτικού» και «Η Κανέλλη χάβει άλλον έναν παραγλωσσικό μύθο») υιοθέτησαν τα όσα ισχυρίζονταν οι διαμαρτυρόμενοι εναντίον της γραμματικής του δημοτικού. Ο Γεωργιάδης σε τηλεοπτική εκπομπή του στις 5/7/2012 είπε ότι το νέο βιβλίο γραμματικής καταργεί τα φωνήεντα. Μάλλον όμως δεν τα πάει πολύ καλά με τη γλωσσολογία, όπως άλλωστε είναι γνωστό από παλαιότερα – παραπέμπω στο προηγούμενο βιβλίο μου. Αλλιώς, δεν θα έλεγε τέτοια πράγματα απευθυνόμενος στους τηλεθεατές, και μάλιστα κρατώντας στα χέρια του το σχολικό βιβλίο και διαβάζοντας αποσπάσματα από αυτό. Από την άλλη, ενδέχεται να παραπληροφόρησε συνειδητά τους τηλεθεατές. Δεν ξέρω ποια από τις δύο εκδοχές ισχύει ούτε ποια είναι η χειρότερη. Αναρωτιέμαι αν κατάλαβε ή δεν θέλει να καταλάβει ότι η σελίδα που έδειχνε στους τηλεθεατές περιλαμβάνει φθόγγους, όχι γράμματα, και ότι ορθότατα δεν δηλώνονται εκεί τα η, ω, ξ και ψ. Όσο για την Κανέλλη, που μίλησε για το θέμα στο πλαίσιο τηλεοπτικής εκπομπής όπου ήταν καλεσμένη στις 7/7/2012, μάλλον δεν είχε διαβάσει το βιβλίο, απλώς υιοθέτησε τον μύθο ότι οι συγγραφείς καταργούν φωνήεντα και ότι εφαρμόζουν φωνητική γραφή. Και οι δύο βουλευτές μάλιστα προσπάθησαν να πείσουν το κοινό με λόγια και χρωματισμό της φωνής που είχαν καθαρά δημαγωγικό χαρακτήρα. Τα όσα είπαν ο Γεωργιάδης και η Κανέλλη τούς εκθέτουν στα μάτια κάθε σοβαρού τηλεθεατή, που δεν παρασύρεται από ό,τι ακούει δεξιά και αριστερά, που έχει καλλιεργημένη κριτική ικανότητα και είναι σε θέση να ξεχωρίσει τις αξιόπιστες από τις αναξιόπιστες πηγές ενημέρωσης.

Αρχικά, σκέφτηκα να μην απομαγνητοφωνήσω τα δύο βιντεάκια και να μην τα σχολιάσω λεπτομερώς. Ειδικά στην περίπτωση του Γεωργιάδη, λόγω της χροιάς της φωνής του δεν είναι και το πιο εύκολο πράγμα να ακούς τα λεγόμενά του ξανά και ξανά, για να τα καταγράψεις λέξη προς λέξη… Τελικά όμως διέθεσα χρόνο, για να φανεί ακόμα καλύτερα πώς μερικοί διαστρεβλώνουν την αλήθεια, είτε για να δείξουν ότι υπερασπίζονται τη γλώσσα μας και να φανούν αρεστοί στον κόσμο είτε από επιπολαιότητα.

Ας ξεκινήσουμε με τον Άδ. Γεωργιάδη, που άλλωστε μίλησε για το θέμα της γραμματικής δύο μέρες νωρίτερα από τη Λ. Κανέλλη:
«Και πάμε, λοιπόν, μέσα εδώ, όπου σε αυτό το περίφημο κεφάλαιο που έχει για τις συλλαβές και τα φωνήεντα, όσο και αν σας κάνει εντύπωση, εξαφανίζει στην κυριολεξία όλα τα φωνήεντα της ελληνικής γλώσσας – δείχνω λίγο εδώ, δεν ξέρω, μπορεί να έρθει ο φακός; Ποια είναι τα φωνήεντα της ελληνικής γλώσσας σύμφωνα με το βιβλίο της γραμματικής της πέμπτης και έκτης δημοτικού. Ξεχάστε τα φωνήεντα που ξέρατε, άλφα, έψιλον, γιώτα κ.λπ. Τα φωνήεντα της ελληνικής γλώσσας που θα μάθουν τα παιδιά σας στην πέμπτη και στην έκτη δημοτικού είναι: άλφα, έψιλον, γιώτα, όμικρον, ου. (Δεν φαίνεται καλά, γιατί γυαλίζει, δεν πειράζει). Τα φωνήεντα, αυτό που ακούσατε, είναι άλφα, έψιλον, γιώτα, όμικρον, ου. Αυτά είναι τα φωνήεντα! Τα δε σύμφωνα είναι το κάπα, το πι, το ταυ, τογκου, το μπου, το ντου, το γάμα, το βήτα, το δέλτα, το χι, το φι, το θήτα, τολάμδα, το ρο, το σίγμα, το ζήτα, το μι και το νου. Το γκου, το μπου και τοντου είναι τα σύμφωνα της ελληνικής γλώσσης, σύμφωνα με το βιβλίο της πέμπτης και της έκτης δημοτικού – γραμματική! Δηλαδή αν γυρίσει το παιδί στο σχολείο [= απ’ το σχολείο] και σας πει [= του πείτε]: “Ποια είναι, παιδί μου, τα φωνήεντα;” Περίμενες να σου πει: έψιλον, γιώτα, ήτα, ύψιλον, άλφα, ωμέγα, όμικρον, έτσι; Περίμενες να σου πει αυτά. Δεν θα σου πει αυτό το παιδί, θα σου πει: άλφα, έψιλον, γιώτα, όμικρον, ου. Αυτά είναι τα φωνήεντα της ελληνικής γλώσσης σύμφωνα με τη γραμματική της πέμπτης και έκτης δημοτικού. Και σας ρωτώ: Εσείς δέχεστε, εσείς που με παρακολουθείτε τώρα δέχεστε, όσο θολοκουλτουριαραίοι και να ’στε, δέχεστε τα δικά σας, ρε, τα παιδιά να πηγαίνουν στο σχολείο και να μη μαθαίνουν καν Ελληνικά; Να μη μαθαίνουν ποια είναι τα φωνήεντα και τα σύμφωνα; Ρε, πού καταντήσαμε; Πού καταντήσαμε επιτέλους; Ρωτάνε ορισμένοι: “Θα κάνεις θέμα στη βουλή;” Μα σιγά που δεν θα κάνω! Όχι, θα τους φοβηθώ κιόλας! Προφανώς θα κάνω θέμα στη βουλή, τι νομίζετε ότι θα κάνω; Θα κάνω θέμα στη βουλή, βεβαίως, και ερώτηση και τα πάντα».
Όπως και η δασκάλα Μ. Χρυσού, έτσι και ο Άδ. Γεωργιάδης διαστρεβλώνει την αλήθεια συγχέοντας τα γράμματα και τους φθόγγους μεταξύ τους. Παραμένει, βέβαια, η απορία αν ο Άδ. Γ. καταλαβαίνει έστω τα στοιχειώδη, ότι λ.χ. άλλο φθόγγοι και άλλο γράμματα, ή κάνει ότι δεν καταλαβαίνει.

Η δημαγωγία του Άδ. Γ. μάλιστα είναι θλιβερή, ειδικά στο σημείο όπου απευθύνεται στους γονείς και τους ρωτάει αν δέχονται να συμβαίνουν όλα αυτά που άκουσε, υιοθέτησε και αναμάσησε…

Και σαν να μην έφταναν οι ανακρίβειες που υιοθέτησε και μετέφερε στους τηλεθεατές ο Άδ. Γ., στις 18/7/2012 κατέθεσε ερώτηση στη βουλή προς τον Υπουργό Παιδείας. Γράφει μεταξύ άλλων:
«Αν και οι επιστημονικές απόψεις διίστανται ως προς το θέμα των φωνηέντων, και ακόμη και αν δεχθούμε την επιστημονική ορθότητα του συγκεκριμένου κεφαλαίου δεν παύει, το βιβλίο αυτό, όπως και άλλα, να έχουν προκαλέσει τα δυσμενή σχόλια τόσο των γονέων όσο και μεγάλης μερίδας της επιστημονικής κοινότητας».
Στις 5/7 ο Γεωργιάδης ήταν βέβαιος ότι τα παιδιά με την εν λόγω γραμματική δεν μαθαίνουν καν Ελληνικά, δεν μαθαίνουν ποια είναι τα φωνήεντα και τα σύμφωνα. Και στις 18/7 δεν απέκλειε να είναι επιστημονικώς ορθό το συγκεκριμένο κεφάλαιο του βιβλίου. Αν δεν πρόκειται για στρεψοδικία, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι ο Άδ. Γ. σημείωσε μια μικρή πρόοδο!

Ακόμα, αναρωτιέμαι ποιες επιστημονικές απόψεις διίστανται ως προς το θέμα των φωνηέντων. Ποιες είναι οι δύο αντίθετες απόψεις; Επίσης, πού είδε τα δυσμενή σχόλια μεγάλης μερίδας της επιστημονικής κοινότητας ο Γεωργιάδης; Οι 140 γλωσσολόγοι που απάντησαν (στις 15/7/2012) για την επίθεση στο βιβλίο δεν είναι επιστημονική κοινότητα; Δεν του φτάνουν 140 επιστήμονες, για να καταλάβει ότι τα σχόλια της επιστημονικής κοινότητας για το βιβλίο είναι ευμενή και όχι δυσμενή; Μα τι διαβάζουμε και τι ακούμε από βουλευτές; Είναι να απορεί κανείς…

Και ερχόμαστε τώρα στη Λ. Κανέλλη:
«Τα ’χω με αυτούς που φτιάχνουν το καινούριο βιβλίο, το καινούριο βιβλίο στο δημοτικό, με φωνητική γραφή. Και καταργούν τα φωνήεντα. Α, ε, ι, ο, ου. Πέντε είναι τα φωνήεντα. Μην πας στο παιδί σου και του μάθεις και ύψιλον και ήτα, είσαι βλαξ. Φωνητική γραφή. Λέω εντελώς αλήθεια».
Θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι, σε αντίθεση με τον Γεωργιάδη, η Κανέλλη δεν κρατούσε το βιβλίο, όταν μιλούσε στην τηλεόραση για το θέμα αυτό. Δεν ξέρουμε αν το είχε διαβάσει ή έστω ξεφυλλίσει. Μάλλον από επιπολαιότητα συντάχθηκε με τους διαμαρτυρομένους.

Πάντως, η στάση και των δύο βουλευτών είναι ανεύθυνη, όχι μόνο γιατί υιοθέτησαν αβασάνιστα ό,τι κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο και παραπληροφόρησαν τον κόσμο, αλλά και για έναν επιπρόσθετο λόγο, γιατί παραπληροφόρησαν απευθυνόμενοι και σε γονείς μαθητών! Παρακολουθούν τηλεόραση και γονείς που πιθανότατα δεν ξέρουν περί τίνος πρόκειται. Και πληροφορούνται ψευδώς από δύο βουλευτές ότι καταργήθηκαν τα φωνήεντα σε ένα σχολικό βιβλίο. Ο καθένας αντιλαμβάνεται για πόσο ευαίσθητο θέμα πρόκειται. Τα περί ανευθυνότητας, βέβαια, δεν ισχύουν μόνο για τους δύο συγκεκριμένους βουλευτές ούτε ισχύουν μόνο για βουλευτές.

Προσθήκη (2014)

«ΑΛΛΟΙΩΣΗ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ»

Στον ιστοχώρο magnesianews.gr στις 19/7/2012 διαβάσαμε τα εξής:
«Κοινή ερώτηση προς τον Υπ. Παιδείας με θέμα “Αλλοίωση της Γραμματικής της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στο σχολικό εγχειρίδιο της Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού” κατέθεσαν οι βουλευτές της Χρυσής Αυγής Π. Ηλιόπουλος και Ηλ. Κασιδιάρης».
Στον διαδικτυακό χώρο του ελληνικού κοινοβουλίου όμως, hellenicparliament.gr, έχει αναρτηθεί ολόκληρο το κείμενο της ερώτησης των δύο βουλευτών, η οποία κατατέθηκε στις 18/7/2012. Ας το σχολιάσουμε από την αρχή.
«Από τον Νοέμβριο του 2011 διανέμεται στα σχολεία της χώρας το νέο εγχειρίδιο γραμματικής για το δημοτικό, με τον τίτλο “Γραμματική Ε΄ και Στ΄ Δημοτικού”. Διαβάζοντας το εν λόγω βιβλίο, διαπιστώσαμε ότι στη σελ. 36 αναφέρεται ότι τα φωνήεντα της ελληνικής γλώσσας είναι πέντε και συγκεκριμένα τα (α), (ε), (ι), (ο), (ου), ενώ τα γράμματα (η), (υ) και (ω) παραλείπονται με το σκεπτικό ότι δεν παριστούν ξεχωριστό φθόγγο (γλωσσικό ήχο, φώνημα), αλλά η εκφορά τους ταυτίζεται με εκείνη του γράμματος ιώτα (ι) και του γράμματος όμικρον (ο) αντιστοίχως. Βεβαίως, η άποψη αυτή δεν επιβεβαιώνεται από τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, καθώς έχει διαπιστωθεί ότι κατά την εκφορά του προφορικού λόγου το διάγραμμα της ηχογράφησης καθενός από τα παραπάνω γράμματα μέσα στα πλαίσια ολοκληρωμένων προτάσεων είναι εντελώς διαφορετικό».
Μου αρέσει που οι Π. Ηλιόπουλος και Ηλ. Κασιδιάρης επικαλούνται τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, που δήθεν δεν επιβεβαιώνουν την άποψη (στην πραγματικότητα, δεν είναι άποψη, αλλά κοινός τόπος στη γλωσσολογία) ότι αφενός τα ι, η, υ και αφετέρου τα ο, ω ακούγονται το ίδιο σήμερα. Ναι, το διάγραμμα της ηχογράφησης καθενός από τα παραπάνω γράμματα σε ολοκληρωμένες προτάσεις είναι διαφορετικό, αλλά όχι γιατί έχει επιβιώσει σήμερα η διάκριση μακρών-βραχέων, αλλά γιατί σε ολοκληρωμένες προτάσεις παίζει ρόλο ο επιτονισμός, δηλαδή οι διακυμάνσεις της φωνής σε μια σειρά λέξεων. Τα μακρά φωνήεντα έχουν εκλείψει ήδη από τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες. Δεν υπάρχουν σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα που να επαληθεύουν ότι λ.χ. το ω αντιπροσωπεύει μακρό φθόγγο, όπως στην αρχαιότητα.

Επιπλέον, είναι αξιοσημείωτο ότι οι Ηλιόπουλος και Κασιδιάρης επικαλούνται τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, ενώ δείχνουν ότι αγνοούν ακόμα και τους βασικούς επιστημονικούς όρους. Αλλιώς, δεν θα ερμήνευαν τη φράση ξεχωριστός φθόγγος αφενός με τη φράση γλωσσικός ήχος και αφετέρου με τη λέξη φώνημα, όπως παραπάνω. Ο φθόγγος δεν ορίζεται ούτε επεξηγείται ως φώνημα στη γλωσσολογία. Και μόνο αυτό το λάθος θα ήταν ικανό να αποκαλύψει το μέγεθος της άγνοιας. Όσο για τα υποτιθέμενα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα που επικαλούνται, μπορούμε να φανταστούμε σε πόσο σοβαρές βιβλιογραφικές πηγές ανέτρεξαν για να τα πληροφορηθούν.
«Επιπλέον, στη σελ. 36 του ως άνω βιβλίου και συγκεκριμένα στο σημείο όπου αναφέρονται τα σύμφωνα της ελληνικής γλώσσας, διαπιστώνουμε ότι δεν εφαρμόζεται το ίδιο σκεπτικό όπως παραπάνω με την επιλογή των φωνηέντων, αλλά εντελώς αυθαίρετα παραλείπονται τα γράμματα (ξ) και (ψ), παρά το γεγονός ότι καθένα από αυτά παριστά ξεχωριστό φθόγγο που δεν καλύπτεται από άλλο γράμμα του Ελληνικού αλφαβήτου».
Ποιο ίδιο σκεπτικό δεν εφαρμόζεται στη σελίδα 36 και γιατί είναι αυθαίρετη, και μάλιστα εντελώς, η παράλειψη των γραμμάτων ξ και ψ; Στη σελίδα 36 καταγράφονται οι φωνηεντικοί και συμφωνικοί φθόγγοι της νέας ελληνικής, όχι τα γράμματα. Τα ξ και ψ είναι γράμματα, επομένως δεν θα έπρεπε να καταγράφονται στην ενότητα των φθόγγων. Στη σελίδα 40, που ανήκει στην ενότητα των γραμμάτων, σωστά καταγράφονται τα ξ και ψ, και μάλιστα εύστοχα χαρακτηρίζονται διπλά, γιατί το καθένα από αυτά αντιπροσωπεύει δύο φθόγγους. Ο Ηλιόπουλος και ο Κασιδιάρης νομίζουν ότι δύο γράμματα, τα ξ και ψ, θα έπρεπε να δηλώνονται σε σελίδα όπου γίνεται λόγος για φθόγγους! Αλλά μήπως έχουν καταλάβει τη διαφορά γραμμάτων–φθόγγων;
«Επιπλέον, οι συγγραφείς του βιβλίου επιμένουν σε “φθόγγους” που υπάρχουν στο λατινικό, όχι όμως στο ελληνικό αλφάβητο [όπως (ου), (μπ), (ντ), (γκ)], ενώ παραγκωνίζουν τα γράμματα (ξ) και (ψ), τους δίφθογγους (αυ), (ευ) και (ηυ), καθώς επίσης και (τσ), (τζ) που παρατηρούνται στην ελληνική γλώσσα».
Οι φθόγγοι δεν υπάρχουν στο αλφάβητο μιας γλώσσας, υπάρχουν στην προφορά. Το [ου] και τα [μπ], [ντ], [γκ] ως φθόγγοι υπάρχουν και στην ελληνική. Πράγματι, είναι φθόγγοι – αναρωτιέμαι πού οφείλονται τα εισαγωγικά. Για τα ξ, ψ και όλα τα άλλα που «παραγκωνίζονται» [sic, συνήθως δεν λέγεται για άψυχα, αλλά για έμψυχα] έχω ήδη απαντήσει. (Η διατύπωση των δύο βουλευτών δηλώνει την πανταχού παρούσα σύγχυση φθόγγων–γραμμάτων). Και δίφθογγο στη νέα ελληνική αποτελούν δύο διαφορετικά φωνήεντα προφερόμενα σε μια συλλαβή, από τα οποία το ένα συνήθως είναι ημίφωνο, όπως λ.χ. στις λέξεις αηδόνι, γάιδαρος. Το ευ λ.χ. λέγεται δίφθογγος όταν πρόκειται για την αρχαία ελληνική.

Ο Ν. Μιχαλολιάκος αναφέρθηκε στο θέμα της γραμματικής σε ένα τμήμα της ομιλίας του στην Κ. Ο. της Χρυσής Αυγής στις 26/7/2012:
«Έχουμε και την αστεία αυτή θεωρία ότι υπάρχουν εφτά φωνήεντα και πέντε φθόγγοι. Ένα θα πω μόνο σε τούτο. Ότι αν αυτοί οι άνθρωποι όλοι, υπέγραψαν μάλιστα και 140 γλωσσολόγοι. Μόνο που δεν ξέρετε ένα μυστικό. Ότι η γλωσσολογία δεν είναι η παλιά γλωσσολογία, η οποία ήταν μεταπτυχιακό της φιλολογίας. Υπάρχει η κοινωνική γλωσσολογία. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς μαθητές του Chomsky είναι και δεν έχουν ουδεμία σχέση ούτε με την αρχαία ελληνική γλώσσα ούτε με τη φιλολογία γενικά. Λένε ότι δεν υπάρχει το ωμέγα. Ας πάνε στη Μάνη, να ακούσουν πώς λένε τη λέξη παίζω. Τη λένε παίζου. Οι φθόγγοι υπάρχουν στην ντοπιολαλιά, δεν υπάρχουν σε αυτούς που θέλουν να αφελληνίσουν τον ελληνικό λαό. Αλλά εμείς εν ονόματί του θα αντισταθούμε και σε αυτόν τον τομέα. Δεν θα περάσουν τα ανθελληνικά τους σχέδια, που θέλουν την πατρίδα μας και το έθνος μας έναν πολτό χωρίς καμία εθνική ταυτότητα».
Απομαγνητοφώνησα το παραπάνω απόσπασμα και το ανήρτησα στο γκρουπ του facebook «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ». Ακολούθησαν εύστοχα σχόλια για τα λεγόμενα από τον Ν. Μιχαλολιάκο από μέλη του γκρουπ, όπως:
«Η ομιλία του ήταν ένας τέτοιος αχταρμάς άσχετων μεταξύ τους στοιχείων που δεν στηρίζονταν από επιχειρήματα και συνέχεαν τόσα πολλά δεδομένα, που άρχισα να γελάω […]».
Επίσης, στο ίδιο γκρουπ έγινε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση μεταξύ γλωσσολόγων σχετικά με την ερμηνεία του μανιάτικου τύπου παίζου αντί παίζω και άλλων συναφών, όπως θά ’ρθου, αγαπού αντί θά ’ρθω, αγαπώ. Συζητήθηκε αν πρόκειται για φωνολογικό ή μορφολογικό φαινόμενο, αν είναι αρχαϊσμός κ.λπ. Από τη συζήτηση αυτή προέκυψε ότι στο μανιάτικο παίζου το [ου] δεν δηλώνει επιβίωση του αρχαίου ωμέγα και ότι το φαινόμενο δεν αφορά το ωμέγα καθ’ εαυτό, άλλωστε οι Μανιάτες λένε λ.χ. ώρα, όχι ούρα.

Αλλά ακόμα και αν ήταν αρχαϊστικό στοιχείο το [ου] στο μανιάτικο παίζου, τι σχέση θα είχε με την επίμαχη γραμματική; Οι συντάκτες του σχολικού βιβλίου θα έπρεπε δηλαδή να γράψουν ότι το ωμέγα στη νέα ελληνική δεν αντιπροσωπεύει τον φθόγγο [ο], όπως και το όμικρον, γιατί υπάρχουν οι τάδε διαλεκτικοί τύποι της Μάνης; Ή μήπως θα έπρεπε να δηλώσουν τους μανιάτικους αυτούς τύπους ως εξαιρέσεις στον κανόνα ότι το ωμέγα και το όμικρον αποδίδουν τον ίδιο φθόγγο [o] σήμερα, διδάσκοντας έτσι και ολίγη διαλεκτολογία σε παιδιά του δημοτικού; Αστειότητες – νομίζω ότι ούτε ο ίδιος ο Ν. Μιχαλολιάκος ξέρει τι θέλει να πει. Και βέβαια, βλέπουμε ότι μεταφέρεται πλέον στη βουλή αυτός ο γλωσσικός ερασιτεχνισμός που χαρακτηρίζει τους ομοϊδεάτες του Ν. Μιχαλολιάκου και κυριαρχεί σε πολλούς διαδικτυακούς χώρους χρόνια τώρα.

Τέλος, ο αφελληνισμός και τα ανθελληνικά σχέδια που αναφέρει ο Ν. Μιχαλολιάκος στο τέλος του παραπάνω αποσπάσματος δεν έχουν καμία σχέση με την επίμαχη γραμματική. Ανήκουν μόνο στη σφαίρα της φαντασίας του ίδιου και των ομοϊδεατών του.