2.12.18

«Έχετε τσακωθεί με το “παρέσχε;”»

Ο συντάκτης μιας επιστολής γράφει:
«Σε πρόσφατο δημοσίευμα (1/11/ 2018) διαβάζω: “Ενημέρωση για τις νομικές ενέργειες… παρείχε ο συνήγορος της οικογένειας....
»Δεν σκοπεύω να ασχοληθώ με το συμβάν, αλλά με το ρήμα “παρείχε” της κύριας πρότασης, που χρησιμοποιείται συχνά και λανθασμένα από τα Μέσα. Είναι σε χρόνο παρατατικό, δηλαδή δηλώνει κάτι που γινόταν επί κάποιο χρονικό διάστημα στο παρελθόν. Αλήθεια, επί πόσες ώρες/μέρες/εβδομάδες “παρείχε” ενημέρωση ο συνήγορος; Υπάρχει στη γλώσσα μας και ο καημένος ο αόριστος (“παρέσχε”), που μας δείχνει ότι κάτι έγινε μία φορά και τελείωσε. Δεν είναι ούτε αρχαϊσμός ούτε τίποτε ακατανόητο να πούμε ότι «ο συνήγορος παρέσχε ενημέρωση”. Και αν αυτό μας πέφτει βαρύ, ας πούμε “έκανε ενημέρωση” ή απλώς “ενημέρωσε”. Γιατί να ασχημίζουμε χωρίς λόγο τη γλώσσα μας;»
Για θέματα χρήσης της γλώσσας και γενικά για γλωσσικά θέματα καλό είναι να μην προβάλλουμε ισχυρισμούς ερήμην της γλωσσολογίας. Είναι γνωστό ότι με γλωσσολογικούς όρους η έννοια του λάθους είναι σχετική. Ο παρατατικός παρείχα χρησιμοποιείται και ως αόριστος στη νέα ελληνική. Είναι αξιοσημείωτο μάλιστα ότι το λεξικό Μπαμπινιώτη στις γραμματικές πληροφορίες του παρέχω καταγράφει αυτή τη γλωσσική πραγματικότητα – το ίδιο και στο λήμμα κατέχω. Ο επιστολογράφος της Καθημερινής αναρωτιέται επί πόσες ώρες, μέρες ή εβδομάδες παρείχε ενημέρωση ο συνήγορος. Μα η ενημέρωση μπορεί όντως να διαρκέσει πολύ, αλλά στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι αυτό το θέμα. Εδώ χρησιμοποιείται το παρείχε ως αόριστος, όπως λ.χ. το έδωσε. Ας πούμε ότι κάποιος λέει: «Τις έλυσα τις ασκήσεις». Εδώ δίνει έμφαση στην πραγματοποίηση της πράξης (συνοπτικό ποιόν ενεργείας), έστω και αν μπορεί να έλυνε ασκήσεις επί ώρες. Μπορεί όμως να πει κάποιος το εξής: «Έλυνα ασκήσεις όλη νύχτα». Εδώ το βάρος πέφτει στη χρονική διάρκεια (μη συνοπτικό ποιόν ενεργείας). Όσο για τον ισχυρισμό ότι δεν είναι ούτε αρχαϊσμός ούτε τίποτε ακατανόητο να χρησιμοποιήσουμε το παρέσχε ως αόριστο, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τη γλωσσική πραγματικότητα. Το γεγονός ότι χρησιμοποιείται το παρείχε αντί του παρέσχε κάπου πρέπει να οφείλεται. Δεν ξέρω πώς ορίζει ο συντάκτης της επιστολής την έννοια του αρχαϊσμού, αλλά το παρέσχε είναι λόγιος αόριστος της νέας ελληνικής και δυσκολεύει αρκετούς. Δεν λέω ότι δεν χρησιμοποιείται στο πλαίσιο της νέας ελληνικής – θα με ενδιέφεραν βέβαια έρευνες για τέτοιους τύπους οι οποίες να παρέχουν στοιχεία για την έκταση της χρήσης τους. Επίσης, αν στο μέλλον περιοριστεί ή εξαλειφθεί η χρήση του παρέσχε, δεν θα πάθουμε απολύτως τίποτα. Κάθε ζωντανή γλώσσα μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου. Και ο ίδιος ο επιστολογράφος χρησιμοποιεί στοιχεία που δεν υπάρχουν ανέκαθεν στην ελληνική – αλλιώς, δεν θα έγραφε στη νέα ελληνική. Τέλος, δεν υπάρχει κανένα αντικειμενικό κριτήριο με βάση το οποίο μπορεί κάποιος να υποστηρίξει ότι το παρέσχε είναι όμορφο και το παρείχε άσχημο. Πρόκειται για καθαρά υποκειμενικούς χαρακτηρισμούς. Και εννοείται ότι, αν κάποιος –έστω και αβάσιμα– θεωρεί όμορφο το παρέσχε, κάλλιστα μπορεί να το χρησιμοποιεί.

«Πικρές λεξικογραφικές αλήθειες»

Ο Γ. Μπ. έχει δίκιο όταν επισημαίνει ότι ο Χ. Χ. όψιμα άλλαξε στάση απέναντί του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί μια παλιά βιβλιοκρισία ...