Τα αρχαία σαν τιμωρία

Ο τίτλος είναι δανεικός ή, ακριβέστερα, κλεμμένος. Ο Ουμπέρτο Έκο είχε γράψει το 1972, στην εφημερίδα L'Espresso (μη γελάσετε, αλλά όταν είχε πρωτοβγεί η δικιά μας η Espresso κάτι τέτοιο νόμιζα ότι θα'ναι), ένα άρθρο με παρόμοιο τίτλο: "Τα λατινικά σαν τιμωρία".Όλοι το ξέρουμε. Τα σημερινά παιδιά είναι κακά παιδιά. Χειρότερα πάντως από αυτά που προηγήθηκαν στα ίδια θρανία. Επίσης δεν τα μιλάνε καλά τα ελληνικά. Θες γιατί παίζουν συνέχεια με τα ηλεκτρονικά, θες γιατί κάνουν παρέα με αλβανάκια, πάντως δεν τα μιλάνε. Κάτι πρέπει να γίνει. Γιατί οι μπαμπάδες τους που περάσανε κι από πείνα κι από Κατοχή (λέμε τώρα) τα μιλάνε καλύτερα, ενώ αυτά τώρα που τα'χουν όλα...; Μα η απάντηση είναι προφανής: γιατί οι παλιοί κάναν αρχαία! Όλοι; Όλοι. Μα καλά, κι εσύ θείε που δεν πήγαινες κλασικό, αλλά πρακτικό; Ξέρεις, παιδί μου, τι κομπλεξικοί ήταν οι φιλόλογοι στα πρακτικά; Καταλήγαμε στο πρακτικό να κάνουμε πιο πολλά αρχαία απ'ό,τι στο κλασικό.Η σημερινή ηγεσία (όχι ότι η παλιά πήγαινε πίσω, αλλά τέλος πάντων...) του Υπουργείου Παιδείας είναι οξυδερκής και βλέπει πίσω από τα φαινόμενα... Πρόβλημα: Τα παιδιά έχουν πρόβλημα στην καθημερινή έκφραση τους, ήτοι στον νεοελληνικό λόγο. Τι κάνουμε; Απλούστατο: Να μάθουν αρχαία, για την ακρίβεια περισσότερα αρχαία. (Αναφέρομαι στην απόφαση της υπουργού να αυξηθούν οι ώρες των αρχαίων, κατά μία σε κάθε τάξη του γυμνασίου, κατά δύο στην Α' Λυκείου.)Πίσω από τον προφανή παραλογισμό, υπόκεινται κάποιες προκείμενες. Ας ξαναπάρουμε τον συλλογισμό απ'την αρχή:1) Τα παιδιά δεν τα μιλάνε καλά τα ελληνικά (ε, τα σημερινά εννοείται, εκτός αν η υπουργός στεναχωριέται που το δωδεκάχρονο δεν καταλαβαίνει Ησίοδο, που αυτή τον παίζει στα δάχτυλα).2) .........Συμπέρασμα: Το πρόβλημα θα λυθεί αν τα παιδιά κάνουν περισσότερες ώρες αρχαία.Για να ευσταθεί αυτό το λογικό σάλτο μορτάλε, θα πρέπει οι προκείμενες που λανθάνουν α) να συνδέουν πειστικά την ευχερέστερη και αποτελεσματικότερη χρήση της μητρικής γλώσσας με την γνώση των δομών και του λεξιλογίου μιας (αρκετά) παλιότερης φάσης αυτής της γλώσσας (εδώ είμαστε καλά παιδιά και δεχόμαστε 100% τα περί συνεχείας της γλώσσας), β) να μάς πείθουν ότι η αύξηση των ωρών διδασκαλίας σημαίνει και αποτελεσματικότερη διδασκαλία της αρχαίας σοφίας.Πριν πούμε τους φόβους για το βου, ας δούμε τα προσφερόμενα επιχειρήματα για το α:1. "Όταν ο μαθητής αποκόπτεται από τη λόγια παράδοση, δεν μπορεί να αναγνωρίσει τα στοιχεία της που παραμένουν ζωντανά και στον νεοελληνικό λόγο."Απορία: πόσο ζωντανά; και ποια στοιχεία εννοούμε; Εννοούμε παγιωμένες φράσεις και χρήσεις και λογιότερες λέξεις που απλώς επιζούν; Ε, δεν μπορούν να διδαχθούν αυτά στο πλαίσιο της νεοελληνικής τους παρουσίας, σαν ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο; Πρέπει σώνει και ντε να τα διδαχθεί ο μαθητής εντεταγμένα σε ένα σύστημα που ίσχυε κάποτε; Δηλαδή είναι τόσο κεντρικό πράμα στη γλώσσα μας οι δοτικές που διασώζονται, ώστε να μη γίνονται κατανοητές, προσιτές και ενεργές στον δικό μας λόγο, αν δεν ενταχθούν στο αρχαίο σύστημα της δοτικής, και ώστε (με αυτό το επιχείρημα, το τονίζω) να κρίνεται η διδασκαλία τους εκ των ων ουκ άνευ;Εκτός αν εννοούμε όλο αυτό το μεγάλο μέρος της γλώσσας που είτε μορφολογικά είτε και σημασιολογικά καμιά φορά (οπωσδήποτε όχι φωνολογικά) παραμένει ίδιο και μάς έρχεται έτσι κατευθείαν από τις πρώτες μορφές της Ελληνικής. Εντάξει, αυτό είναι υπαρκτό και σεβαστό. Πρέπει να πληρώσουμε φόρο κληρονομίας; Αν δεν ξέρω την αρχαία ή μη καταγωγή μιας λέξης (ζητώ συγγνώμη από την κυρία γλωσσολογία που υπεραπλουστεύω έτσι ηλιθίως, αλλά αν ξέρατε τι εννοούν αυτοί όταν λένε "αρχαία ελληνικά"...) δεν την χρησιμοποιώ σωστά/επαρκώς κ.λπ.;2. (προέκταση του 1) Τα νέα ελληνικά σε σχέση με τα αρχαία είναι η φυσική προέκταση τους, ή μάλλον το ίδιο πράγμα, ή μάλλον το ίδιο πράγμα μετ'ολίγων εκπτώσεων και φθορών.Δεν θα απαντήσω εγώ. Έχει ήδη απαντηθεί ο μύθος της ανωτερότητας των αρχαίων και της εξάρτησης από αυτά στο βιβλίο "Δέκα μύθοι για την ελληνική γλώσσα". Εγώ μόνο θα πω πάλι για αυτό το σύνδρομο που κάπως άτεχνα είχα περιγράψει ως "εθνική μειονεξία". Ένα από τα συμπλέγματα αυτού του συνδρόμου είναι και η "γλωσσική μειονεξία". Τα αρχαία είναι ανώτερα όχι μόνο επειδή γράψανε σε αυτά ο Αριστοτέλης, ο Όμηρος, ο Περικλής, ο Μέγας Αλέξανδρος, ο Διγενής Ακρίτας και ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, αλλά κυρίως επειδή τα σημερινά ελληνικά είναι χάλια μαύρα, φτωχά (το πολύ εκατό λέξεις) και ξενομανή (από τις 100 οι 90 είναι εγγλέζικες).τουμπή κοντίνει ουν τ', που λέγαν κι οι αρχαίοι μας πρόγονοι.

ΠΕΡΙΠΤΕΡΟΝ=ΠΙΣΤΙΣ=ΠΑΡΑΛΛΗΛΙΣΜΟΣ=800

η συνέχεια ή "γιατί εμείς ούτε ξύπνιους τσαρλατάνους δεν αξιωθήκαμε να έχουμε;":

"Εκπληκτικό", είπα, "το έχετε μετρήσει;"
"Όχι", είπε ο Αλιέ. "Κάποιος Ζαν-Πιέρ Αντάμ μέτρησε ένα άλλο περίπτερο. Υποθέτω ότι όλα τα περίπτερα έχουν πάνω κάτω τις ίδιες διαστάσεις. Με τους αριθμούς κάνεις ό,τι θέλεις. Αν έχω τον ιερό αριθμό 9 και θέλω να φτάσω στο 1314, χρονιά που ανέβηκε στην πυρά ο Ζακ ντε Μολαί -και που είναι ακριβή για όλους όσους διακηρύττουν, όπως εγώ, την ιπποτική παράδοση των Ναϊτών- τι κάνω; Τον πολλαπλασιάζω με το 146, μοιραία χρονολογία της πτώσεως της Καρχηδόνας. Πώς έφτασα σε αυτό το συμπέρασμα; Διαίρεσα το 1314 με το δύο, με το τρία, και ούτω καθεξής, ώσπου να βρω μια ικανοποιητική χρονολογία. Θα μπορούσα να διαιρέσω το 1314 με το 6,28, το διπλάσιο του 3,14, οπότε θα είχα 209. Λοιπόν, πρόκειται για το έτος που ανέβηκε στο θρόνο της Περγάμου ο Άτταλος ο Α'. Ικανοποιηθήκατε;"

(Ουμπέρτο Έκο, Το εκκρεμές του Φουκώ)

Δείτε και τις υπόλοιπες ευρεσιτεχνίες του Περίκαλλου, είναι απολαυστικές!

ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ=ΜΑΚΑΡΙΟΤΗΣ=ΠΥΞΙΣ=ΤΕΛΕΣΙΣ=ΣΚΟΡΠΙΟΣ=750

Μικρά συμβολή εις την λεξαριθμικήν θεωρίαν και την εν γένει αριθμολογίαν

"Κύριοι", είπε, "σας προσκαλώ να πάτε και να μετρήσετε εκείνο το περίπτερο. Θα δείτε ότι το μήκος του βάθρου του είναι 149 εκατοστά, δηλαδή το ένα εκατοντάκις δισεκατομμυριοστό της απόστασης Γης-Ηλίου. Το ύψος της οπίσθιας πλευράς αν διαιρεθεί με το πλάτος του παραθύρου μάς δίνει 176/56=3,14. Το ύψος της εμπρόσθιας πλευράς είναι 19 δεκατόμετρα, δηλαδή ισούται με τον αριθμό των χρόνων του ελληνικού σεληνιακού κύκλου. Το άθροισμα των υψών των δύο εμπρόσθιων και των δύο οπίσθιων ακμών μάς δίνει 190Χ2+176Χ2=732, που είναι η χρονολογία της νίκης στο Πουατιέ. Το πάχος του τοιχώματος είναι 3,10 εκατοστά και το πλάτος της κορνίζας του παραθύρου 8,8 εκατοστά. Αντικαθιστώντας τους ακεραίους με το αντίστοιχο γράμμα της αλφαβήτου έχουμε C10H8, που είναι ο τύπος της ναφθαλίνης". [...] (συνεχίζεται)

Το φάρμακο της δυσλεξίας

Στην μοιραία εκπομπή του Χαρδαβέλλα ακούστηκε κι αυτό:
"μου λένε συνέχεια ότι πληθαίνουν τα κρούσματα δυσλεξίας" είπε με το σατανικό του μειδίαμα ο κύριος Καργάκος. "Παλιά γιατί δεν είχαμε δυσλεξία; Μα είναι δυνατόν το παιδί που ήξερε να κλίνει το 'πεπαίδευκα, πεπαίδευκας, πεπαίδευκε, πεπαιδεύκαμεν, πεπαιδεύκατε, πεπαιδεύκασιν' (ο μπαγάσας το'πε με μια ανάσα) να γίνει δυσλεξικό;". Αυτό θα πει μεστός αττικός λόγος: συμπύκνωσε σε μια φράση την με ιατρική ακρίβεια περιγραφή της ασθένειας, τη ρίζα της και την θεραπεία της.

Έχει αρχίσει να εμφανίζεται στους εφιάλτες μου ο Σαράντος. Τον ακούω ακόμα να προστάζει να κάψουμε την Διαμαντοπούλου. Τον βλέπω με ναπολεόντειο καπέλο και βέργα να μπαίνει σε τάξη και με μια ανάσα, σαν πνίγος, να απαγγέλλει εν χορώ μαζί με τους υπνωτισμένους μαθητές "τέττιξ, τέττιγος, τεττίγων, τέττιξιν, τέττιγε, τεττίγοιν" και με τη βέργα να τεμαχίζει και να καρφώνει ζεματισμένα τζιτζίκια.

μικρές ανασκαφές

1. ανασκαφούλα πρώτη: ένα παιχνίδι προχωρημένης σημασιολογίας: νοήμον, αυτορυθμιζόμενο (δύο "ρ" θέλει τώρα αυτό; βοήθησον Πελασγέ), ενίοτε πονηρό, οπωσδήποτε εντυπωσιακό. Ανευρέθη σε παλιές κλασικές σελίδες του kukuzeli.

2. ανασκαφίδα δεύτερη: Τον θυμάστε τον Θεοφανίδη που αναφέρει ο αυτόχθων λίγο παρακάτω; Αχ, πού'σαι νιότη που'δειχνες πως θα γινόταν ίδιος!

3. ανα(υπο)σκάπτειν νάμπερ θρι: Μήπως είστε πιο αριστερός από τον Στάλιν; Μήπως ψηφίζετε αριστερά αλλά είστε πιο δεξιός από την Thatcher; αυτό θα σας διαφωτίσει. Το πήρε κι αλλού το μάτι μου, αλλά τελικά μού το συνέστησε ο φίλος μου Ευμίλιος.

4. Ο Λαρς φον Τρίερ σκάβει ξανά σε σκοτεινές περιοχές: Dear Wendy. Θα δείτε πολλά και ενδιαφέροντα στις κριτικές, σε όσες διάβασα, όμως, δεν τονίστηκε αρκετά μια συγγένεια της ταινίας με το Dogville: το έντονο στοιχείο της παραβολής, η εμβληματική στενο-χωρία, η αναγωγή των προσώπων και των πραγμάτων σε σύμβολα, αντιστρόφως ανάλογα με την φυσική τους δυναμική, ο καταλυτικός ρόλος αόρατων σκηνικών και μετεχόντων. Δεν νομίζω ότι ήταν μια ταινία για το πρόβλημα της οπλοφορίας των πολιτών.

5. Και μια αισιόδοξη ανασκαφή: τώρα που η κυβέρνηση κατά τα υπεσχημένα περιόρισε το κράτος και παραμέρισε το μαύρο σύννεφο της γραφειοκρατίας, ανασκάπτω κι εγώ τους δίσκους μου και χορεύω ανάλαφρος και απαλλαγμένος την "Πόλκα του Γραφειοκράτη" από το μπαλέτο "Bolt" ("Μάνταλο" ή "Απόδραση";) του Dmitri Shostakovich.

Ο φίλος μας ο απόλυτος σχετικισμός

Φτηνή αντιγραφή χωρίς σχόλια δικά μου:

Ο Σωκράτης

Ο κύριος Κ. διάβασε ένα βιβλίο σχετικά με την ιστορία της φιλοσοφίας, κι έπειτα εκφράστηκε αποδοκιμαστικά για τις απόπειρες των φιλοσόφων να εμφανίσουν τα πράγματα ως εκ θεμελίων αδιάγνωστα. "Κι ενώ οι σοφιστές" είπε, "ισχυρίζονταν ότι γνωρίζουν πολλά, χωρίς τίποτε να έχουν μελετήσει, ο σοφιστής Σωκράτης διακρίθηκε με τον αλαζονικό ισχυρισμό ότι ένα μόνο γνώριζε, ότι δε γνώριζε τίποτε. Θα περίμενε βέβαια κανείς να τον ακούσει να προσθέτει: επειδή ούτε κι εγώ έχω μελετήσει τίποτε. (Για να γνωρίζουμε κάτι, πρέπει να το έχουμε μελετήσει). Κατά τα φαινόμενα, όμως, δεν πρόσθεσε τίποτε άλλο. Μπορεί, όμως, οι επόμενες φράσεις του να πνίγηκαν στο θυελλώδες χειροκρότημα που ξέσπασε μετά την πρώτη του φράση, και που κράτησε δύο χιλιάδες χρόνια".

Μπ. Μπρεχτ, Ιστορίες του κ. Κόυνερ

Edit: Είπα "χωρίς σχόλια δικά μου", αλλά αυτοαναιρούμαι: να διευκρινίσω ότι ο τίτλος της εγγραφής και η φράση του κειμένου την οποία έχω βάλει με έντονα γράμματα, θεωρώ ότι έχουν... πώς να το πω, κοινή αναφορά. Πιστεύω, επίσης, πως ζούμε στον απόηχο ή ακόμα υπό τον κρότο αυτού του "θυελλώδους χειροκροτήματος". Κι αυτό εξηγεί γιατί θα βρεθούν μερικοί να πουν πως ο Λιακόπουλος (ή ο Καρατζαφέρης κ.λπ.) "λέει και σωστά" ή γιατί ακόμα τόσο συχνά ακούμε το "έχω σπουδάσει στο μεγάλο πανεπιστήμιο της ζωής" και άλλα όμορφα. Έχουν γραφτεί και αλλού αυτά ωραιότερα, γι'αυτό δεν ήθελα παρά μόνο να παραθέσω αυτό το προφητικό κειμενάκι του Μπρεχτ. Μάς υπενθυμίζει κάτι: δεν αρκεί να παραδεχτούμε την άγνοιά μας. Εν τέλει είναι εύκολο και μάγκικο και ξεκούραστο. Πρέπει και να δεχτούμε ότι η δική μας άγνοια δεν συνεπάγεται την ανυπαρξία της γνώσης- όπως επίσης και ότι αυτή κατακτάται μόνο με την επίπονη ειδική μελέτη και όχι με την αόριστη και χαριτωμένη "ενημέρωση".

Σού πήρα δώρο μια λέξη

Ένα αγοράκι είχε χάσει όλες τις καλές λέξεις και του είχανε μείνει οι άσχημες: σκατά, κακά, κουράδα, κτλ.
Τότε η μαμά του το πάει σ’ ένα γιατρό που είχε κάτι μουστάκια τόσο μακριά, και του λέει: -Άνοιξε το στόμα σου, έξω τη γλώσσα, κοίταξε πάνω, κοίταξε μέσα, φούσκωσε τα μάγουλα.
Ο γιατρός τού λέει πως πρέπει να πάει να βρει μια καλή λέξη. Πρώτα βρίσκει μια λέξη τόση (το παιδί δείχνει μάκρος περίπου είκοσι εκατοστά) που ήταν το «ουφ», που είναι κακιά λέξη. Ύστερα βρίσκει μια τόσο μακριά (περίπου πενήντα εκατοστά) που ήταν το «παράτα με», που είναι κακιά λέξη. Ύστερα βρίσκει μια λεξούλα ροζ, που ήταν το «γεια σου», τη βάζει στην τσέπη του, την παίρνει σπίτι του και μαθαίνει να λέει τις ευγενικές λέξεις και γίνεται καλό.

Την ιστορία αυτή ο κύριος Τζιάννι Ροντάρι μάς διαβεβαιώνει ότι την διηγήθηκε ένα αγόρι πέντε χρονών από το νηπιαγωγείο Ντιάνα, στην περιοχή Ρέτζο Εμίλια της Ιταλίας. Το μικρό ιταλόπουλο βγαίνει βόλτα και μαζεύει λέξεις, όπως θα μάζευε βότσαλα (κι όχι όπως το λίγο μεγαλύτερό του ελληνόπουλο ψωνίζει λέξεις από εκθεσιολόγια), για να γίνει, λέει, καλό -κι όχι για να θεραπεύσει τη μεσογειακή του λεξιπενία. Και μάς πληροφορεί η ιστορία τούτη κάτι σημαντικό: εδώ, κύριοι, οι λέξεις έχουν μήκος, ειδικό βάρος και ατομικό αριθμό (προς Θεού, ελπίζω να μην πήγε ο νους σας στον αριθμολόγο Ε.Αργυρόπουλο), παραξενεύεστε που έχουν χρώμα;

Προχτές που ξαναδιάβαζα αυτήν την γοητευτική ιστορία από τη Γραμματική της Φαντασίας, πέρα από το ότι η αληθινή ποίηση είναι η προβολή του παραδειγματικού άξονα («άξονα επιλογής») στον συνταγματικό («άξονα συνδυασμού»), θυμήθηκα και κάτι άλλο: ότι το βράδυ είχα να πάω σε κάτι γενέθλια. Παραδειγματιζόμενος από τον μικρό της ιστορίας, σκέφτηκα να πάρω στους εορτάζοντες δώρο μια λέξη. Πρωτότυπο θα ’ταν, σκέφτηκα, αλλά θα με λέγαν και φτηνιάρη. Έτσι, τους πήρα πολλές λέξεις σε βιβλία κι ας παιδευτούν αυτοί να βρουν τις καλές και τις άσχημες.

Πάντως, το παιδάκι του Ρέτζο Εμίλια, που εντυπωσίασε τον Ροντάρι και εμένα, πήρε δώρο στον εαυτό του «μια λεξούλα ροζ». Γιατί ροζ; Ε γιατί «το ροζ είναι ένα χρώμα ευγενικό, λεπτό, μη επιθετικό, το χρώμα είναι ένδειξη αξίας», λέει ο συγγραφέας. Με αφορμή σύντομο διάλογο σε άλλο blog, με λυπητερή αφορμή, για το «τι εν τέλει εστί ποίησις», σκέφτηκα ότι μεταξύ άλλων δουλειά των ποιητών είναι και να χαρίζουν ξαναγεννημένες λέξεις:

[…]Να αποκτήσει (η λέξη) ποιητική υπόσταση –που σημαίνει να ξαναβρεί αυτήν την προαναφερθείσα «παρθενική χάρη» και να αποκαλυφθεί καινούργια, απρόοπτη, έτσι καθώς θα τοποθετηθεί πλάι σε άλλες καινούργιες κι απρόοπτες αναγεννημένες λέξεις. Γιατί –ο Ζιντ λέει- δεν υπάρχει μεγαλύτερο εμπόδιο στην ευτυχία από την ανάμνησή της. Το ίδιο και με τη λέξη. Τίποτα πιο άχρηστο και οδυνηρό για μια καινούργια της παρουσία από την ανάμνηση των χρήσεών της. Η Ποίηση ξέρει να τη θεραπεύει. Εκείνη μόνο την αποκαλύπτει και τότε μόνο η μουσική τη δέχεται για σύντροφο παντοτινό […]. (Ειλικρινά δεν ξέρω αν ο Χατζιδάκις είχε διαβάσει Γιάκομπσον, τα ’χω χαμένα).

Όπερ σημαίνει ότι κι άλλοι βλέπουν στις λέξεις χρώματα (ο συγκεκριμένος έβλεπε και στις συμφωνικές ορχήστρες). Όμως, τι ιδιότητες συνεπάγονται τα χρώματα για τις λέξεις;

Και πιο συγκεκριμένα, τι ιδιότητες έχει μια άσπρη λέξη; (ω ναι, ύστερα από τόσες γραμμές, θα μπούμε στο θέμα, που δεν είναι άλλο από τη γνωστή πλέον στους περισσότερους διαδικτυακή επιχείρηση με αυτό το όνομα)

-μια άσπρη λέξη είναι μια κομψή λέξη: όντως, και από τα παραπάνω που είπαμε, συνάγεται ίσως πως θα ’χε ενδιαφέρον να δούμε τις λέξεις μας από την αρχή, (και) σαν αισθητικές αξίες. Όπως πιάνουμε ένα στυλό, ένα κέρμα, ένα κουμπί, όχι για να τα βάλουμε εκεί που πρέπει, αλλά για να τα παρατηρήσουμε, να τα αντικρίσουμε αυτόνομα έξω από τη χρήση και τη χρησιμότητά τους, έτσι μια άσπρη λέξη θα μας καλούσε να την δούμε σαν γνωστή-άγνωστη, σαν πρόσωπο με το οποίο συναλλασσόμαστε καθημερινά και δεν έχουμε ίσως παρατηρήσει πως έχει γαλάζια μάτια.

-μια άσπρη λέξη είναι μια αισιόδοξη λέξη: σε μια μαύρη μέρα έχεις μιαν άσπρη λέξη να σού φτιάχνει το κέφι με την ευχαρίστηση αίσθηση που σού δημιουργεί η άρθρωσή της, με την σπανιότητά της, με την ξεχασμένη ίσως σημασία της, με την εσωτερική της ρυθμική αγωγή. Όταν καμιά φορά επιστρέφομεν από τους Παρισίους και αναπνέομεν την αύραν του Σαρωνικού, υπό το φίλιον φως και μέσα στα αρώματα της πεύκης, εν τη λιτότητι των μύθων - των σημερινών και των προκατακλυσμιαίων - ως σάλπισμα πνευστών, ή ως ήχος παλμικός, κρουστός, τυμπάνων, υψώνονται πίδακες στιλπνοί, ωρισμέναι λέξεις, λέξεις-χρησμοί, λέξεις ενώσεως αψιδωτής και κορυφαίας, λέξεις με σημασίαν απροσμέτρητον δια το παρόν και δια το μέλλον, αι λέξεις "Eλελεύ", "Σε αγαπώ", και "Δόξα εν υψίστοις".

Η άσπρη λέξη του διαδικτύου είναι μια εξαιρετικά καλαίσθητη, ενδιαφέρουσα και πρωτότυπη ιστοσελίδα. Το γεγονός ότι έχει κερδίσει την συμπάθειά μου με ωθεί στο να γράψω εδώ τις όποιες κριτικές (κι όχι το ότι δεν με πλήρωσαν για να τους γράψω έναν ύμνο :Ρ). Έτσι, η πρακτική της άσπρης λέξης, ειδικά όπως φαίνεται στην υπηρεσία της άσπρης λέξης της ημέρας, αφήνει καμιά φορά να φανεί πως οι συνδηλώσεις του άσπρου που κυρίως επιστρατεύονται είναι οι εξής:

-άσπρη είναι μια λέξη ανόθευτη, ελληνική: έτσι, συχνά προτείνονται και προκρίνονται οι πιο ελληνικές λέξεις έναντι διαδεδομένων ή μη ξενισμών. Παρενέργειες θα αναφέρω παρακάτω.

-άσπρη είναι μια λέξη σωστή, καθώς πρέπει (είπα να πω comme il faut αλλά συγκρατήθηκα) χωρίς τις κηλίδες του lapsus. Την τελευταία εβδομάδα, ας πούμε, η άσπρη λέξη ήταν αφιερωμένη σε «γλωσσικά ολισθήματα». (Δεν μιλώ επιτιμητικά, προς το παρόν). Συχνές είναι επίσης και οι υπομνήσεις κάποιων σωστών ορθογραφιών, χρήσεων λέξεων, αλλά και γραμματικών κανόνων. Γενικά, (τις εξαιρέσεις θα τις σχολιάσω κι αυτές παρακάτω), στο επίπεδο των ορθογραφιών και των χρήσεων ακολουθούνται τα διδάγματα από τις δημοσιεύσεις και, φυσικά, το λεξικό γνωστού καθηγητή γλωσσολογίας. Έτσι, η άσπρη λέξη γίνεται ένα ακόμα μέσο, πέρα από τις προσπάθειες του ίδιου του καθηγητή, να εκλαϊκευτούν κάποιες χρήσιμες (σε όσους νοιάζονται για μια προσεκτική χρήση της γλώσσας) πληροφορίες. Δεν λείπουν βέβαια και κάποιες κανονιστικές διατυπώσεις, αλλά δεν μπορώ να πω ότι υπάρχει κανενός είδους υπερβολή ή γλωσσαμυντορισμός. Στο επίπεδο όμως των γραμματικών πληροφοριών, τουλάχιστον έτσι όπως δίνονταν σε μηνύματα της ιστοσελίδας λίγους μήνες πριν, διατηρείται και συντηρείται μια έντονα παραδοσιακή προσέγγιση, σε αντίθεση ακόμα και με τα διδάγματα του γνωστού καθηγητή, ο οποίος έχει συμβάλει θετικά σε μια πιο σύγχρονη και ρεαλιστική ανάλυση της γραμματικής. Έτσι, το… «έτσι», ως άσπρη λέξη της ημέρας (δεν θυμάμαι ποιας), έφτασε προ καιρού στα ηλεκτρονικά ταχυδρομεία μας ως τροπικό επίρρημα ή, σπανιότερα, ως «χρονικός σύνδεσμος» (!), αν θυμάμαι καλά. Αγνοήθηκε δηλαδή (και εν τοιαύτη περιπτώσει δεν καταλαβαίνω τι νόημα είχε ένα… αφιέρωμα στο «έτσι») η κύρια λειτουργία του, αυτή του προτασιακού/ κειμενικού επιρρήματος-δείκτη, λειτουργία που έχει προ πολλού επισημάνει ο γνωστός καθηγητής στις αναλύσεις του και, φυσικά, στη Γραμματική του. Έτσι, από άποψη γραμματικής προσπέλασης της γλώσσας, η άσπρη λέξη βρίσκεται πιο κοντά στην Γραμματική Τριανταφυλλίδη, πράγμα που μας υποψιάζει ότι στην ομάδα των συντελεστών της ιστοσελίδας δεν μετέχουν γλωσσολόγοι.

Το επαναλαμβάνω: η άσπρη λέξη είναι και πρωτότυπη και καλαίσθητη, διασκεδαστική και πολύμορφη, με αναντίρρητο επαγγελματισμό ως προς την ψηφιακή της μορφή. Φιλοξενεί πολλά ωραία κείμενα, έχει ακόμα και παιχνίδια. Όμως, όσοι έτυχε να έχουμε πάρει έστω και λίγες πιο ειδικές γνώσεις για τη γλώσσα και τη θεωρία της, θα περιμέναμε ίσως μεγαλύτερη επιστημονική συνέπεια. Φαίνεται πως η άσπρη λέξη ανήκει σε αυτές τις ιστοσελίδες (όπως π.χ. η wikipedia) που βασίζονται σε μεγάλο μέρος στις πληροφορίες που αποστέλλουν οι αναγνώστες. Κι αυτό μάλλον δείχνει κάτι για την ευρύτερη νοοτροπία με την οποία αντιμετωπίζουμε τη γλώσσα και θέματα σαν την γλώσσα. Επειδή μας είναι κάτι ούτως ή άλλως οικείο, νιώθουμε πως μπορούμε να καταπιαστούμε αρκετά άνετα και σε ερασιτεχνική βάση με αυτήν και να δώσουμε κάποια φώτα (αυτό δεν έκανε κι ο ιατρός Ν. Βαρδιάμπασης, σκορπώντας ένα σωρό παραμυθάκια;). Το ίδιο ισχύει και σε θέματα ψυχολογίας, διαπροσωπικών σχέσεων κ.λπ., όπου τις συμβουλές μας τις σκορπούμε αφειδώς.

Οι παρενέργειες μιας τέτοιας νοοτροπίας φαίνονται ίσως από δημοσιεύσεις της άσπρης λέξης σαν τις παρακάτω, δημοσιεύσεις που απεστάλησαν και στα μέιλ μας, παρά το ότι περιέχουν προφανείς παρετυμολογίες και λάθη:

1.
Αιγαίο
Ολόκληρη μελέτη θα μπορούσε να γραφεί μόνο με τη λέξη
αυτή η οποία είναι πανάρχαια και προέρχεται από την
αυγή του πολιτισμού έχοντας άμεση σχέση και με τις
λέξεις αυγό και αυγή. Επίσης είναι λέξη μαγική. Δεν
είναι σύμπτωση ότι στα αραβικά το νερό λέγεται μάγια.
Το τοπωνύμιο Αιγαίο σημαίνει νερό όπως η λέξη άγουα
=aqua. Εκτός από το Αιγαίο έχουμε και τους Αιγούς
(sic) Ποταμούς, το Αίγιο, τις Αιγιές, το Αιγίνιο, την
Αίγινα, και άλλα. Όλα αυτά τα τοπωνύμια είναι
υδρωνυμικά, δηλαδή οι θέσεις βρίσκονται κοντά σε σώμα
νερού. Η ετυμολογία όμως της λέξης έχει βαθειές (ξανά sic) ρίζες
και σχετίζεται και με τις λέξεις υγεία, γαία, άγιος
κτλ.

2.
Έβρος
Η λέξη σημαίνει ευ ροή= εύροος. Ο έχων καλήν την ροήν.
Επίσης η λέξη έχει ετυμολογική σχέση με το εύρος και
ευρύς, δηλαδή το πλάτος. Έτσι έχουμε εκτός από τον
ποταμό Έβρο στη Θράκη, τον ποταμό Ebro στην Ισπανία
και τον ιστορικό Ευρώτα που διασχίζει τη Λακωνία.
Πλήθος άλλων ποταμών ανά τον κόσμο έχουν στο όνομά
τους το θέμα -ρο ή ορο δηλαδή τη σημασία της ροής. Για
παράδειγμα ο Νίγηρας, ο Ευφράτης και άλλοι.

Όταν είχα πρωτοδεί αυτόν τον τραγέλαφο, διερωτήθηκα: «τελικά, πόσο άσπρη/οι είναι;». Όμως, είναι αμαρτία από τον Θεό να μηδενίσω ολόκληρη την προσπάθεια που γίνεται και η οποία ελπίζουμε να μάς ξαφνιάζει στο εξής μόνο ευχάριστα και να βελτιώνεται σταθερά (με τη συνδρομή ίσως κάποιων ειδικότερων;; λέω τώρα…).