1.8.07

Στη μάνα σου το ’πες;

Μόνο στα ζώα ο τρόπος επικοινωνίας
παραμένει «αυθεντικός» και «αναλλοίωτος»,
στους ανθρώπους η γλωσσική αλλαγή
είναι αναγκαία συνέπεια της
βιολογικής και κοινωνικής τους εξέλιξης.
Επικοινωνιακό χάσμα δημιουργεί συχνά ο σύγχρονος τρόπος ζωής, όπως διαφαίνεται με χιουμοριστικό τρόπο σε τηλεοπτική διαφήμιση, όπου ο λόγος νεαρής κοπέλα είναι εντελώς ακατάληπτος για τον πατέρα της. Αυτό, που παρουσιάζεται με υπερβολή για τους σκοπούς της διαφήμισης, είναι ως ένα σημείο μία πραγματικότητα που προκαλείται από τον τρόπο που προσαρμόζεται η γλώσσα στις καινούργιες ανάγκες.
Οι πηγές εμπλουτισμού και ανανέωσης της γλώσσας είναι πολλές όπως λχ.:
(α) οι μετακινήσεις πληθυσμών που διενεργούνται για εκπαιδευτικούς ή επαγγελματικούς σκοπούς, για ανεύρεση καλύτερης ποιότητας ζωής, για τουρισμό κτλ.
(β) οι διάφορες επαγγελματικές και επιστημονικές κοινότητες, οι οποίες με τις επαφές που έχουν μεταξύ τους, με διάφορες εκδόσεις περιοδικών κτλ. επενεργούν δυναμικά και διαμορφώνουν κώδικες επικοινωνίας με κειμενικά είδη, τεχνικά λεξιλόγια κ.ά.
(γ) η εκμάθηση από τους περισσότερους ιδιαίτερα στην Ευρώπη, μίας ή και περισσότερων γλωσσών.
(δ) οι μεταφράσεις βιβλίων, άρθρων, λογισμικού κ.τ.ό. συμβάλλουν στην ανταλλαγή γλωσσικού υλικού.
(ε) τα ΜΜΕ και το διαδίκτυο.

Η συνεισφορά αυτών των μέσων επικοινωνίας είναι σημαντική, καθώς δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ανάπτυξη κοινών γνωστικών πλαισίων, σε μέλη διαφορετικών γλωσσικών κοινοτήτων. Μία συζήτηση με άτομα από διαφορετικές γλωσσικές κοινότητες και κράτη για την εθνική Βραζιλίας, την αγαπημένη ταινία, τον διαγωνισμό Eurovision, την μόλυνση του περιβάλλοντος, είναι δυνατή σήμερα γιατί οι άνθρωποι έχουν πολύ περισσότερα κοινά αντικείμενα αναφοράς σε σχέση με προηγούμενες εποχές.

Ωστόσο, δεν είναι σπάνιο φαινόμενο οι αλλαγές να επηρεάζουν ορισμένα μόνο μέλη των γλωσσικών κοινοτήτων. Αντίθετα άλλα μέλη συνήθως μεγαλύτερης ηλικίας από έλλειψη κυρίως οικειότητας με τον σύγχρονο τρόπο ζωής, με την σύγχρονη τεχνολογία και τα καινούργια μέσα επικοινωνίας, αδυνατούν να προσαρμοστούν στους καινούργιους κώδικες επικοινωνίας. Συχνά, αυτό προκαλεί αντιδράσεις σε μερικά από αυτά τα άτομα, τα οποία θεωρούν ότι η γλώσσα διαρκώς αλλοτριώνεται ή και καταστρέφεται.

Θεωρούμε ότι οι αντιδράσεις αυτές έχουν λανθασμένη αφετηρία, δηλ. την θεώρηση της γλώσσας ως «αμόλυντου» αγαθού ανεξάρτητου από την γλωσσική κοινότητα, η οποία έχει ανάγκη προστασίας. Η γλώσσα όμως, δεν είναι αποκομμένη από την κοινωνία αλλά διαμορφώνεται από αυτήν και ως εκ τούτου όταν η κοινωνία και οι κοινωνικές ανάγκες αλλάζουν, προσαρμόζεται και η γλώσσα, η κάθε γλώσσα.

Όταν, για παράδειγμα, το μορφωτικό επίπεδο ενός λαού ανεβαίνει και δημιουργούνται καινούργιες απαιτήσεις, τότε η γλώσσα συνεπικουρεί. Αντίθετα, όταν το μορφωτικό επίπεδο μειώνεται, συνεπεία αλλαγών κοινωνικών, όπως είναι οι πόλεμοι, οι κατακτήσεις κτλ. τότε και η γλώσσα τροποποιείται ανάλογα με εκείνες τις ανάγκες.

Η γλώσσα, επομένως, προσαρμόζεται στις κοινωνικές ανάγκες και απαιτήσεις κατά τρόπο φυσικό, διαμορφώνοντας συστηματικά ιδιαίτερα το επίπεδο του λεξιλογίου. Ο σύγχρονος πολιτισμός και ανάγκες επιβάλλουν συνεχείς γλωσσικές προσαρμογές. Άλλωστε, ποια γλώσσα ιδιαίτερα στην ευρωπαϊκή ήπειρο και όχι μόνο, δεν έχει μία ή και περισσότερες λέξεις για το κινητό τηλέφωνο, την τηλεόραση ή τον ηλεκτρονικό υπολογιστή;

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον Φοινικιστή για την πρόσκληση που μου απέστειλε για συμμετοχή στο Περιγλώσσιο

Συγγραφέας: Στωικός