15.12.08

Αυτό που λένε, αυτό που εννοούν. Μια (αν)ηθικη πραγματολογία

(…)
Φάγαμε αυτά που είχαμε αγοράσει και ξαφνικά, όπως συζητούσαμε, ακούσαμε ένα μπαμ δυνατούτσικο. Αρκετά κοντά σε μας, για να ακούσουμε και αρκετά μακριά για να μην καταλάβουμε τι είχε γίνει. Δεν δώσαμε σημασία...* Είδατε λάμψη να συνοδεύει το μπαμ που μου περιγράφεις;- Οχι, γιατί από την κατεύθυνση που ακούστηκε το μπαμ εμείς δεν είχαμε οπτική επαφή, διότι μπροστά μας ήταν τοίχος... Για να δεις τι συμβαίνει στην οδό Ναυαρίνου πρέπει να φύγεις στη μέση του πεζόδρομου της Τζαβέλλα.
(…)
Ο Αλέξανδρος έπεσε κάτω, αν δεν κάνω λάθος στον πρώτο ή στον δεύτερο πυροβολισμό, σίγουρα πάντως πριν από τον τρίτο... Μετά δεν κατάλαβα και πολλά πράγματα. Ο κόσμος φώναζε και κάποιοι σήκωσαν την μπλούζα του Αλέξανδρου. Είδα ότι είχε μια τρύπα στη μέση του θώρακα και λίγο προς την καρδιά. Είχε βγάλει και αίμα... Να σας πω ακόμα ότι οι αστυνομικοί που πυροβόλησαν με το που είδαν τον Αλέξανδρο να πέφτει, έφυγαν. Δεν θυμάμαι προς ποια κατεύθυνση... Στη συνέχεια ήρθε το ΕΚΑΒ και πήρε τον Αλέξανδρο νεκρό. Το λέω γιατί δεν είχε σφυγμό και έβγαλε αίμα από το στόμα...* Τι φωτισμό είχε εκεί που μας περιέγραψες το περιστατικό;- Παρ' όλο που είχε πέσει η νύχτα είχε φως από τις λάμπες στους στύλους που φωτίζουν αλλά και από τα μαγαζιά... Μόνο μία λάμπα δεν λειτουργούσε, αριστερά του Αλέξανδρου... (…)

Οι παραπάνω γραμμές είναι αποσπάσματα από την κατάθεση που έδωσε ο νεαρός φίλος του δολοφονημένου παιδιού που ήταν μαζί του εκείνο το βράδυ. Δεν ξέρω σε τι επεξεργασία ακριβώς υποβάλλονται αυτά τα κείμενα , αν ενδεχομένως «ευπρεπίζονται» και αν εξομαλύνονται γλωσσικά ή και δομικά, ώστε από αυθόρμητος προφορικός λόγος να γίνουν στρωτές γραπτές αναφορές. Αυθόρμητα όμως –με τρόπο που με ανησύχησε για τον τρόπο που κοιτάω πια τον λόγο των ανθρώπων, και ιδιαίτερα των νεότερων –μου άρεσε η ακρίβεια και η ευθύτητα με την οποία κάθε πρόταση του παιδιού αντιστοιχίζεται σε ένα πλήρες καρέ, η ψύχραιμη παρατηρητικότητα (ακούς από πίσω μια σταθερή, ακόμα κι αν είναι ταραγμένη, και συγκροτημένη φωνή), η τρισδιάστατη και λογικά συνεκτική μνήμη του χώρου και του χρόνου.



Κι έχει και μια αρετή η αφήγηση που το παιδί δεν την διδάχτηκε και ποτέ οι δάσκαλοί του δεν θα εκτιμήσουν: δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου κενά ανάμεσα στις προτάσεις, δεν υπάρχουν αόρατες προτάσεις που πρέπει να διαβάσεις ανάμεσα, δεν αναγκάζει τον ακροατή του σε τεκμαιρόμενα νοήματα και υπονοήματα. Ό,τι προθέσεις έχει τις πραγματώνει ρητά. Και επιπλέον δεν σχολιάζει. Δεν χαρακτηρίζει τις κινήσεις του μπάτσου, απλώς τις δείχνει. (Και είναι αρκετό) Δεν υπάρχουν συναισθήματα. (Και δεν φαντάζομαι κάποιο λόγο που αν υπήρχαν τέτοιες φράσεις θα κόβονταν στην απομαγνητοφώνηση.) Υπάρχει μόνο αυτή η κατακλείδα, που πάλι δεν θα άρεσε στους δάσκαλους:


* Θέλεις να μας πεις κάτι άλλο για όλα όσα ξέρεις εσύ;

- Το μόνο που θέλω να σας πω είναι ότι τον Αλέξανδρο δεν τον σκότωσαν. Τον δολοφόνησαν εν ψυχρώ...

Η φαινομενική αντίφαση, που είναι και η μόνη παραίτηση από την συνεπή κυριολεξία του κειμένου, είναι μια πολύ στοιχειώδης χρήση της μεταγλωσσικής άρνησης (‘metalinguistic negation’), όπου δεν αρνείσαι την αλήθεια, αλλά την γλωσσική έκφραση αυτού που αρνείσαι. Το «σκότωσαν» δεν είναι αρκετό. Και η απόκρυψη της ακριβούς φύσης του εγκλήματος είναι τελικά ψέμα, πρόκληση και χλεύη.













Ένα τραγικό λογοπαίγνιο σχηματίζουν οι αριθμοί σε αυτή την εικόνα. Η νέα πινακίδα διορθώνει την παλιά και λέει: "αυτός ο δρόμος σταματά στα 15".


Ο ενήλικος λόγος που συσσωρεύεται στην άλλη μεριά, γύρω από το συμβάν και τα συμβάντα, αντιτίθεται λαμπερά στον ισχνόν αυτό χαρακτήρα (κατά τους αρχαίους υφολόγους --ευχαριστώ, Τιπούκειτε) του λόγου του παιδιού. Και φυσικά δεν έχω να πω τίποτα πρωτότυπο, αφενός γιατί δεν έχω κάνει την υπεύθυνη έρευνα που κάνουν σε άλλα μπλογκ, αφετέρου επειδή τις σκοπιμότητες τις ξέρουμε και τις αναγνωρίζουμε και χωρίς ανάλυση ομιλίας (της οποίας γνώστης δεν είμαι).



Θα πω μόνο πως όλα τα λεκτικά εργαλεία της εμμεσότητας μοιάζουν να επιστρατεύτηκαν τις τελευταίες μέρες στην υπηρεσία της συγκάλυψης, της υποκρισίας και της χειραγώγησης. Οι ελεεινότερες σκοπιμότητες βρίσκουν καταφύγιο στην γνωστή ζώνη που χωρίζει –και ενώνει- «αυτό που λέγεται» από «αυτό που επικοινωνείται», μέσα από τα πάγια μόρια που συνθέτουν αυτή τη σκοτεινή ύλη της επικοινωνίας:


--τα υπονοήματα, υποβολιμαίες πλην όχι λογικά αναγκαίες συνεπαγωγές του λεγόμενου «συνεργατικού» ομιλητή του Grice, που στην προκειμένη περίπτωση ήταν απλώς χυδαία και υβριστικά υπονοούμενα: «Το παιδί είχε αποκλίνουσα συμπεριφορά» (υπονόημα: δεν έχασε και τίποτα σπουδαίο το κοινωνικόν σύνολον), «τα παιδιά των πλουσίων οικογενειών του Ψυχικού που εκλαμβάνουν τα Εξάρχεια ως χώρο διασκέδασης» (υπονόημα: ο αγώνας των ΜΑΤ είναι αγώνας ταξικός, αυτοί είναι που τα βάζουν με πλούσιους ψευτο-αντιεξουσιαστές).

Η γλώσσα εκδικήθηκε κάποια στιγμή τον εμπνευστή των ανωτέρω και, σε προφορική του δήλωση, εξέφρασε ρητά κάτι που ειδάλλως θα περνούσε απλώς ως υπονόημα και η πρόκλησή του δεν θα γινόταν άμεσα εμφανής: στο ποιηματάκι που είχε ετοιμάσει με αναμενόμενη διατύπωση «το αν έπρεπε να πυροβολήσει ο αστυνομικός θα το κρίνει η δικαιοσύνη», παρεισέφρησε και το μοιραία συνεπαγόμενο, ότι δηλαδή και το ίδιο το αν έπρεπε να πεθάνει το παιδί θα το κρίνει η δικαιοσύνη, που ανατρίχιασε τους πάντες, μέχρι βέβαια να έρθει η διόρθωση από το ίδιο στόμα: το είχε ήδη κρίνει ο Θεός.

-- τις προϋποθέσεις , εγκιβωτισμένες προτάσεις που καλούμε τον ακροατή μας να προϋποθέσει ως αληθείς. Στην κατάπτυστη ριάλιτι εκπομπή που παρουσιάζει η σύντροφος του γνωστού ακροδεξιού βουλευτή, ιδιοκτήτη εθνικιστικού εκδοτικού οίκου και γραφικού τηλεπλασιέ Αδώνιδος Γεωργιάδη, και συγκεκριμένα στην εκπομπή της 11ης Δεκεμβρίου, πάνω στην κορύφωση των γεγονότων, ο παίκτης, Αρμένιος μετανάστης με άψογα ελληνικά, ρωτήθηκε τα εξής: «Ντρέπεσαι για τα αφτιά σου;» (δεν νομίζω πως θα μπορούσε σε καμιά περίπτωση να αναδιατυπωθεί ως «ντρέπεσαι που έχεις όμορφα, μικρά αφτιά;»), «Είσαι θυμωμένος που η αδερφή σου δεν σου λέει τον λόγο που σας εγκατέλειψε η μητέρα σου;» (η προϋπόθεση ορίζεται τυπικά ως αυτή η συνθήκη μιας πρότασης που κρίνεται αληθής , είτε η ευρύτερη πρόταση είναι αληθής είτε ψευδής. Η στρατηγική της εκπομπής είναι να στήνει συχνά τέτοιες παγίδες με ρήματα «γεγονοτικά», όπως το «θυμώνω που»/«στενοχωριέμαι που» κ.λπ. που πάντα δημιουργούν προϋποθέσεις). Και κοντά σε αυτές, ήταν βέβαια και άλλες στερεοτυπικές ανακριτικές ερωτήσεις όπως: «έχεις φτύσει στο φαγητό πελάτη σου;», «έχεις κλέψει; /αρπάξει απ’ τα σκουπίδια;», «για x χιλιάδες ευρώ, θα γινόσουν συνοδός κυριών;», «για ψ χιλιάδες ευρώ θα αρνιόσουν την καταγωγή σου;».


--και βέβαια τις πολλές, άφθονες ακυρολεξίες των πολιτικών, τις περίτεχνες μεταφορές, τις ειρωνείες του Pretenderη (κλέβω από Χάρη), τις υπερβολές αλλά και τους «μετριασμούς»/απόπειρες υποβάθμισης από επίσημα χείλη και από ανεξάρτητους δημοσιογράφους…


Και απέναντι σε αυτές τις ακυρολεξίες, η άμεση και διαχρονική (λεξικοποιημένη, θα'λεγε κανείς) μεταφορά «μπάτσος γουρούνι» και οι System of a Down, που δίκαια η Ελληνοφρένεια τους έκανε σάουντρακ των ημερών, που σαν έκπτωτοι άγγελοι, μισοί Αρμένιοι και μισοί διάβολοι ουρλιάζουν «I cry when angels deserve to die»: http://uk.youtube.com/watch?v=mdRd3k4CIAg*


*(πάλι βοήθεια, πώς φορτώνουμε το βίντεο;)

8.3.08

«Τα Αγγλικά είναι ελληνική διάλεκτος» (3)


Ο καθηγητής Σταύρος Θεοφανίδης γράφει:

«παρακαλώ να δοθεί απάντηση στα 15 ελέγξιμα στοιχεία που αναφέρονται στην σελίδα 18 του βιβλίου μου "Τα αγγλικά είναι ελληνική διάλεκτος".
Επίσης, να διαβάσουν ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ιστορία για τις σχέσεις των Ελλήνων ναυτικών με τους Άγγλους στο βιβλίο: «The extraordinary voyage of Pytheas the Greek, the man who discovered Britain» που αναφέρεται στην σελίδα 15 του βιβλίου μου "Τα αγγλικά είναι ελληνική διάλεκτος". Ο συγγραφέας του είναι άγγλος καθηγητής πανεπιστημίου (να διαβάσουν και την εξαιρετική του βιβλιογραφία).
Να μάθουν όλοι οι αναγνώστες μας ότι το πρώτο-πρώτο ΣΧΟΛΕΙΟ στον κόσμο ήταν το ΛΙΜΑΝΙ και όχι φυσικά τα λεξικά!
Επίσης, τους παρακαλώ να διαβάσουν με ιδιαίτερη προσοχή τις παραπάνω συμβουλές και κυρίως να εξηγήσουν τις αναφορές των λέξεων από το ετυμολογικό λεξικό Skeat, το οποίο αναγνωρίζει την συμβολή των Ελληνικών στην διαμόρφωση της Αγγλικής διαλέκτου με ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ παραδείγματα λέξεων, που δεν έχουν καμία σχέση με τους Ολυμπιακούς αγώνες και τον Ολυμπιακό!
Παρόλα αυτά, ευχαριστώ όλους τους σχολιαστές για το ενδιαφέρον τους να ασχοληθούν με το βιβλίο μου».


Θα κάνω μερικά σχόλια, αλλά προηγουμένως παραπέμπω σε δύο κείμενα που δείχνουν ποια μέθοδο ακολουθεί ο καθηγητής:

1. Η γλώσσα κόκαλα δεν έχει· νόμους έχει;
2. Τα αγγλικά είναι ελληνική διάλεκτος… αποδεδειγμένα

Επίσης, για το ίδιο θέμα έχουμε δημοσιεύσει και εμείς δύο σημειώματα:

1. «Τα Αγγλικά είναι ελληνική διάλεκτος» (1)
2. «Τα Αγγλικά είναι ελληνική διάλεκτος» (2)

Σχετικά με τη σελ. 18 του βιβλίου του κ. Θεοφανίδη, ας σημειωθούν τα εξής.

Η αδιαμφισβήτητη ελληνική καταγωγή του λατινικού αλφαβήτου δεν αποδεικνύει ότι η αγγλική γλώσσα αποτελεί ελληνική διάλεκτο. Ο καθηγητής συγχέει δύο διαφορετικά
πράγματα, τη γλώσσα και το σύστημα γραφής. Η γλώσσα υπάρχει καθ’ εαυτήν, κυρίως ως προφορικός λόγος. Η γραφή την αποτυπώνει εκ των υστέρων. Ακόμη και να μην έχει
γραφεί ποτέ ούτε μία λέξη σε κάποια γλώσσα, και πάλι πρόκειται για γλώσσα. Η αρχαιοελληνική προέλευση ενός συστήματος γραφής το οποίο χρησιμοποιούν οι Άγγλοι αποτελεί θέμα άσχετο με την καταγωγή της Αγγλικής ως γλώσσας. Και το ελληνικό αλφάβητο έχει φοινικική καταγωγή,η οποία ωστόσο δεν οδηγεί σε κανένα συμπέρασμα για την προέλευση της ελληνικής ως γλώσσας.

Η παραπομπή στον Diringer από τον Θ. στη σελ. 18 του βιβλίου του δεν ήταν αναγκαία, γιατί κανείς δεν αμφισβητεί ότι το λατινικό αλφάβητο έχει ελληνική προέλευση. Αφού όμως ο καθηγητής αναφέρει τον Diringer, για λόγους συνέπειας καλό θα ήταν να πληροφορήσει τους αναγνώστες του τι γράφει ο Diringer και για άλλα θέματα, όπως για τη φοινικική προέλευση του ελληνικού αλφαβήτου. Και πάντως αξίζει να επισημανθεί ότι τα όσα υποστηρίζει για θέματα γραφής ο Έλληνας καθηγητής στο βιβλίο του δεν έχουν επιστημονική βάση. Λ.χ. στη σελ. 74 κάνει λόγο για αλφαβητική ελληνική γραφή του 7.500 π.Χ. και τη χαρακτηρίζει απόδειξη και τεκμήριο. Αναφέρει μάλιστα και την πηγή της πληροφορίας, ένα παλαιότερο άρθρο του περιοδ. Δαυλός.

Σχετικά με τις ετυμολογίες του καθηγητή ας σημειωθούν τα εξής: σε γενικές γραμμές, άλλες φορές η ελληνική λέξη αποτελεί πράγματι την πηγή της αγγλικής, ενώ άλλοτε ελληνική και αγγλική απλώς αντιστοιχούν μεταξύ τους. Υπάρχουν και άλλες περιπτώσεις, αλλά δεν είναι του παρόντος να επεκταθούμε. Στην πρώτη κατηγορία ανήκει π.χ. η λ. bishop (< ελλην. ἐπίσκοπος), ενώ στη δεύτερη η λ. water (το ελλην. ὕδωρ απλώς αντιστοιχεί σε τύπους ινδοευρωπαϊκών γλωσσών). Ο καθηγητής όφειλε να πληροφορήσει τους αναγνώστες τι γράφουν έγκυρα ξένα λεξικά, λ.χ. το Webster, για καθεμιά από τις λέξεις των οποίων την ετυμολογία παραθέτει.

Ως προς το ετυμολογικό λεξικό Skeat, το οποίο επικαλείται ο Θεοφανίδης: το ότι «αναγνωρίζει την συμβολή των Ελληνικών στην διαμόρφωση της Αγγλικής διαλέκτου» (sic) δεν σημαίνει ότι θεωρεί ελληνική διάλεκτο την αγγλική γλώσσα. Και αν η Ελληνική ήταν μητέρα της Αγγλικής, μια τέτοια σχέση μεταξύ των δύο αυτών γλωσσών δεν θα κρινόταν μόνο σε επίπεδο λεξιλογίου, αλλά και γραμματικοσυντακτικής δομής.

Δεν είναι σαφές τι σημαίνει αυτό που γράφει ο Θεοφανίδης, ότι δηλ. «το πρώτο-πρώτο ΣΧΟΛΕΙΟ στον κόσμο ήταν το ΛΙΜΑΝΙ και όχι φυσικά τα λεξικά!» και πώς σχετίζεται με τα
συζητούμενα ετυμολογικά θέματα. Το λιμάνι, όπως και κάθε άλλος χώρος όπου μιλούν άνθρωποι, προσφέρεται για επιτόπια γλωσσολογική έρευνα, π.χ. για ανακάλυψη και καταγραφή νέων λέξεων ή σημασιών. Ωστόσο, εδώ μιλάμε για θέματα ετυμολογίας και γενικότερα ιστορικής και συγκριτικής γλωσσολογίας. Το αν μια ξένη λέξη έχει ελληνική προέλευση, αλλά και το αν μια ξένη γλώσσα αποτελεί ελληνική διάλεκτο θα μας το πει ο γλωσσολόγος, δεν θα το μάθουμε στο λιμάνι.

Επίσης, το περιεχόμενο ενός βιβλίου που μιλάει για θαλασσοπόρους δεν τεκμηριώνει τη θεωρία ότι τα Αγγλικά είναι Ελληνικά. Και αφού ο Θ. αναφέρει ότι ο συγγραφέας του
αγγλικού βιβλίου είναι καθηγητής Πανεπιστημίου, καλό θα ήταν να πληροφορήσει τι υποστηρίζουν οι πανεπιστημιακοί καθηγητές γλωσσολογίας, όχι για το ταξίδι του Πυθέα στη Βρετανία, αλλά για τις ετυμολογίες του βιβλίου Τα Αγγλικά είναι ελληνική διάλεκτος.

Ο Θ. στη σελ. 18 ισχυρίζεται ότι (δικά του τα έντονα γράμματα) «και οι δώδεκα (12) μήνες που χρησιμοποιούν οι Βρετανοί, έχουν ονόματα με Αρχαία Ελληνική προέλευση».

Αν ανατρέξει κανείς σε ετυμολογικές πληροφορίες του Online Etymology Dictionary ή του Merriam-Webster’s Online Dictionary, θα επιβεβαιώσει ότι τα ονόματα και των δώδεκα μηνών έχουν λατινική ετυμολογική προέλευση.

Σύμφωνα με το Online Etymology Dictionary το April πιθανώς ανάγεται στο ελλην. Ἀφροδίτη.

Ο Θ. υποστηρίζει ότι το February προέρχεται από το ελλην. θιβρός («θερμός, ζεστός», κατά το EWG). Δεν γνωρίζω από πού προκύπτει μια τέτοια ερμηνεία. Το Online
Etymology Dictionary γράφει ότι το λατ. februa «καθαρμοί», όπου ανάγεται το February, έχει άγνωστη προέλευση.

Επίσης, τα ονόματα Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Νοέμβριος και Δεκέμβριος βασίζονται σε λατινικά αριθμητικά που απλώς αντιστοιχούν σε ελληνικά.

Ο Αγαπητός Τσοπανάκης (1994: 748) παραθέτει αναλυτικές ετυμολογικές πληροφορίες για τα ελληνικά ονόματα των μηνών σε υποκεφάλαιο για τα λατινικά δάνεια της Ελληνικής. Χαρακτηρίζει μάλιστα «εντυπωσιακή ομάδα» τα δώδεκα αυτά ονόματα. Για τις ετυμολογίες των συγκεκριμένων λέξεων, μπορεί κανείς να συμβουλευθεί τα αντίστοιχα λήμματα του ΛΚΝ και του ΛΝΕΓ2.

Τα ονόματα και των δώδεκα μηνών του χρόνου είναι λατινικά ως προς την ετυμολογική τους προέλευση. Αλλά ακόμη και αν δεχόμασταν ότι είναι ελληνικά, δεν θα προέκυπτε το συμπέρασμα ότι η Αγγλική προέρχεται από την Ελληνική. Με δεδομένο ότι πρόκειται για λέξεις με λατινική ρίζα, οδηγούμαστε τώρα στο συμπέρασμα ότι η Ελληνική είναι λατινική διάλεκτος; (!) Ο Τσοπανάκης (1994: 747-748) εξηγεί με ιστορικές αναφορές την παρουσία λατινικών και λατινογενών δανείων στην Ελληνική. Εν ολίγοις, η ετυμολογία των ονομάτων των μηνών, τα οποία χρησιμοποιούμε εμείς ή οι Βρετανοί, σε καμιά περίπτωση δεν οδηγεί σε συμπεράσματα για την καταγωγή των γλωσσών μας.

Το ίδιο ισχύει και για τα ονόματα των επτά ημερών της εβδομάδας, καθώς και για όλες γενικά τις λέξεις που αναφέρει ο Θ. στη σελ. 18 –είτε έχουν πράγματι ελληνική ετυμολογική προέλευση (π.χ. το αγγλ. deacon ανάγεται στο ελλην. διάκονος) είτε όχι (π.χ. τα αγγλ. daughter και father απλώς αντιστοιχούν στα ελλην. θυγάτηρ και πατήρ. Όμοια σχέση μεταξύ τους έχουν από τη μια τα αγγλ. one, two, three κ.ο.κ. και από την άλλη τα αντίστοιχα ελλην. ένα, δύο, τρία κ.ο.κ.). Γενικά, από τη σελ. 18 του βιβλίου του Θ., όπως και γενικότερα από όλο το βιβλίο του, δεν θεμελιώνεται το συμπέρασμα ότι η αγγλική γλώσσα έχει ελληνική προέλευση.


Α. ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΛΕΞΙΚΩΝ

ΛΚΝ
Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών / Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη 1998: Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης).

ΛΝΕΓ2
Μπαμπινιώτης Γεώργιος 2002 (2η έκδοση): Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. (Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας).

EWG
Hofmann J. 1950: Etymologisches Wörterbuch des Griechischen (München: R. Oldenbourg) [Ετυμολογικόν Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής, μτφρ. Αντωνίου Παπανικολάου (Αθήνα 1974)].

Β. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ
Τσοπανάκης Αγαπητός 1994: Νεοελληνική Γραμματική (Αθήνα: Εστία).

2.2.08

«ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΑΥΤΙ ΔΕΝ ΓΡΑΦΕΤΑΙ ΑΦΤΙ

Δέκα χρόνια περίπου μετά τη συζήτηση στο Βήμα για το αφτί, το αβγό κτλ. η Τζιροπούλου εμφανίστηκε σε τηλεοπτική εκπομπή του Λεωνίδα Γεωργιάδη στον σταθμό Blue Sky και επανέλαβε τις ίδιες άστοχες απόψεις της για την ετυμολογία των αφτί και αβγό, τις οποίες είχε υποστηρίξει το 1997. Και σαν να μην έφτανε αυτό, η φιλόλογος είπε (ακολουθούν απομαγνητοφωνημένα αποσπάσματα):

«εμάς μας ενδιαφέρει να παραμείνει το ύψιλον, γιατί γρήγορα θα δεις τον ναύτη με φι […]. Σε λίγους μήνες θα μου πούνε οι καθηγητάδες εντός εισαγωγικών ότι […] ο ναύτης […] θα μου τον γράψουνε νάφτη. Για ‘κεί το πάνε. Εγώ για τη γλώσσα μου πρέπει να προειδοποιήσω. Γιατί θα το πάνε έτσι; Γιατί θα το πάνε έτσι; Για να είναι έτοιμο να γίνει naftis. Κατάλαβες; Αυτός είναι ο απώτατος σκοπός και πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι να υπερασπιστούμε τη γλώσσα μας. Γιατί η γλώσσα μας είναι η φυσιογνωμία μας και είναι η πατρίδα μας. Το ίδιο γίνεται με το αυγό, που ξαφνικά, πριν από 10-12 χρόνια, λανσαρίστηκε το αυγό να γράφεται έτσι [ενν. με -β-]. Όχι! Λάθος! Ύβρις! Ύβρις! Παραλογισμός […]».


Η Τζιροπούλου δηλ. ισχυρίζεται ότι το επόμενο βήμα –μετά το αφτί– είναι η φωνητική γραφή *νάφτης αντί για την ετυμολογική ναύτης και ότι απώτατο σκοπό αποτελεί η γραφή naftis, με λατινικούς χαρακτήρες. Δεν χρειάζεται να μακρηγορήσει κανείς, για να δείξει ότι ένας τέτοιος ισχυρισμός είναι όχι μόνο εσφαλμένος, αλλά και αστείος. Αρκεί να σκεφτούμε ότι ο καθηγητής που –σε αντίθεση με την Τζιροπούλου– υποστήριξε την ετυμολογική βάση του αφτί στο Βήμα το 1997 γράφει στο λεξικό του λ.χ. το αγόρι με -ω- (αγώρι). Δεν είναι του παρόντος να κάνω λόγο για τη λεξικογραφική αντιμετώπιση διαφόρων ορθογραφικών θεμάτων, η οποία σε καμιά περίπτωση δεν αποτελεί θέμα του κειμένου αυτού. Άλλο θέλω να πω: είναι δυνατόν να ισχυρίζεται η Τζιροπούλου ότι οι «καθηγητάδες» που γράφουν αγώρι επιδιώκουν την καθιέρωση της φωνητικής ορθογραφίας και του λατινικού αλφαβήτου; Ποιος είναι υπέρ της φωνητικής ορθογραφίας και του λατινικού αλφαβήτου; Κάποιος που γράφει αγώρι; Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι όσοι υποστηρίζουν τη γραφή αγόρι με βάση το κριτήριο της χρήσης είναι υπέρ της φωνητικής ορθογραφίας. Θέλησα απλώς να δείξω πόσο παράλογος είναι ο ισχυρισμός της Τζιροπούλου.

Η ρήση της φιλολόγου «πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι να υπερασπιστούμε τη γλώσσα μας» μου θύμισε ένα σχόλιο του φίλου Αλέξανδρου από παλαιότερη διαδικτυακή συζήτηση. Έγραψε ο Αλέξανδρος, απευθυνόμενος σε φοιτητές γλωσσολογίας που συζητούσαν με «ελληνοκεντρικούς» σε ένα φόρουμ:

«Μιλάτε, κύριοι, με ανθρώπους που στόχο έχουν να “υπερασπιστούν τη γλώσσα μας”. Όχι με ανθρώπους που αναζητούν την επιστημονική αλήθεια. Και, όπως σας είχα τονίσει, μιλάτε με ανθρώπους που δεν έχουν το υπόβαθρο, για να κατανοήσουν όσα τους λέτε (αν υποθέταμε ότι καλοπροαίρετα αναζητούσαν την επιστημονική αλήθεια και δεν υπήρχαν ιδεολογικά κίνητρα)».


Σχετικά με την ιδεολογική πλευρά του θέματος: η επιλογή μιας γραφής συχνά εξαρτάται από την ιδεολογία (με τη στενότερη ή ευρύτερη έννοια) του καθενός. Και γενικότερα η ορθογράφηση με βάση το κριτήριο της ετυμολογίας ή της χρήσης συχνά δεν είναι άσχετη με ιδεολογικές αντιλήψεις. Η συγκεκριμένη φιλόλογος, όμως, έχει προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα. Για ιδεολογικούς λόγους, υποστηρίζει όχι μια γραφή, αλλά μια ψευδή ετυμολογία!

Και βέβαια «η γλώσσα μας είναι η φυσιογνωμία μας και η πατρίδα μας», αλλά ο ερευνητής και ο δάσκαλος πρέπει να ακολουθούν σωστή μέθοδο και να μην αρκούνται σε τέτοιες βαρύγδουπες ανακοινώσεις.

Ακόμη, η Τζιροπούλου ισχυρίζεται ότι πριν από 10-12 χρόνια «λανσαρίστηκε», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, η γραφή αβγό. Και εννοεί προφανώς το έτος 1997, τότε δηλ. που έγινε η σχετική συζήτηση στο Βήμα. Για να αντιληφθεί κανείς πόσο μακριά από την πραγματικότητα είναι τα λεγόμενα της φιλολόγου, αρκεί να σημειωθεί ότι λ.χ. ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης στα Αναγνωστικά του 1917 είχε γράψει αρχικά αφτί, αβγό, αλλά στη συνέχεια απέφυγε τις γραφές αυτές εξαιτίας αντιδράσεων. Πώς, λοιπόν, ισχυρίζεται η Τζιροπούλου ότι το αβγό «λανσαρίστηκε» το 1997, ενώ αποδεδειγμένα χρησιμοποιήθηκε το 1917, δηλ. 80 χρόνια νωρίτερα;

Όσο για τα σχόλια «Λάθος! Ύβρις! Ύβρις! Παραλογισμός» της φιλολόγου: η λ. ύβρις είναι πολύ φορτισμένη και δεν έχει θέση στην πραγμάτευση τέτοιων θεμάτων. Καμία
«ύβρις» δεν υπάρχει. Αυτή η υπερβολική λέξη πάντως λέει πολλά για τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουν μερικοί διάφορα ορθογραφικά θέματα. Επίσης, το τι είναι «λάθος»,
«παραλογισμός» κ.τ.ό. πρέπει να εξηγείται κάθε φορά με επιχειρήματα και όχι με τον τρόπο της Τζιροπούλου. Όχι με επιχειρήματα που έχουν ήδη αναιρεθεί εδώ και πολλά χρόνια και τώρα σερβίρονται πάλι, σαν ξαναζεσταμένο φαγητό. Έχουν δοθεί απαντήσεις για όλα.

Αναγκαία διευκρίνιση: τα προαναφερθέντα δεν δηλώνουν άρνηση των γραφών αυτί και αυγό. Οι γραφές αυτές είναι όχι μόνο υπαρκτές, αλλά και οι πιο συχνές. Το συζητούμενο θέμα –ή μάλλον το θέμα που ατυχώς ανακινείται από την Τζιροπούλου και δεν αποτελεί «ανοικτό» ζήτημα– είναι ποια γραφή –αφτί ή αυτί, αβγό ή αυγό– δικαιολογείται ετυμολογικά.

26.1.08

Η εποχή του διαδικτύου. Μια εποχή καινούργιων διαστάσεων επικοινωνίας. Οι ανακαλύψεις της τυπογραφίας, του τηλεγράφου, του κινηματογράφου, του ραδιοφώνου, της τηλεόρασης οδήγησαν κάπως ομαλά στο πέρασμα από το κείμενο στο υπερκείμενο. Ωστόσο, οι συνέπειες του υπερκειμένου είναι πολύ δύσκολο να γίνουν αντιληπτές από το σύγχρονο άνθρωπο. Ας δούμε έστω και υπό τη μορφή απαρίθμησης ορισμένα ζητήματα που μπορούμε να αναπτύξουμε στις διαδικτυακές επισκέψεις και γιατί όχι συσκέψεις.



Τι αλλάζει;









  • Αλλάζει η αντίληψη του χρόνου: άμεση μετάδοση μηνυμάτων (εικόνας, ήχου και βίντεο) σε ένα υπερ-κείμενο.






  • Αλλάζει η αντίληψη του χώρου: μετάδοση του μηνύματος, χωρίς υπερβολή, την ίδια ώρα σε ολόκληρο τον πλανήτη.




  • Αλλάζουν οι κώδικες: Η επικοινωνία ανάλογα με το μέσο δεν είναι είτε γραπτή, είτε προφορική, αλλά είναι γραπτή, ηχητική, εικονική, κινούμενη εικονική (δηλ. εικόνα σε χρόνο).




  • Η γλώσσα προσαρμόζεται στις καινούργιες ανάγκες επικοινωνίας: με λίγα λόγια το διαδίκτυο αποτελεί σημαντική πηγή γλωσσικού εμπλουτισμού, αλλά και χώρος γλωσσικού πειραματισμού.






  • Αλλάζουν τα μέσα: στο παλιό καλό χάρτινο βιβλίο,εφημερίδα κτλ. προστίθενται τα καινούργια μέσα οι υπολογιστές, τα κινητά τηλέφωνα και ποιος ξέρει τι θα ακολουθήσει!






  • Αλλάζει ο χρήστης: αποκτά καινούργιες διαστάσεις:
    Από παθητικός δέκτης του μηνύματος γίνεται δημιουργός.
    Αποκτά καινούργιες ταυτότητες: γίνεται μπλόκερ, γίνεται φίλος στο Facebook και επικοινωνεί με διαφορετικού τύπου κοινότητες και ομάδες.
    Έχει ο ίδιος πρόσβαση σε χώρους παραγωγής γνώσης από όλο τον κόσμο: ερευνητικά ιδρύματα, βιβλιοθήκες, ειδησεογραφικά μέσα κτλ.
    Η διάσταση του ως συνομιλητής σε χώρο και χρόνο αλλάζει, με πολλαπλές συνέπειες στην επικοινωνία του: οι όροι τηλεδιάσκεψη, χειρουργική στην Αθήνα με το χειρουργό στην Αυστραλία, ζευγάρια εξ αποστάσεως κ.ά. 'περίεργα' καθίστανται πλέον δυνατά.






  • Υπάρχουν κίνδυνοι: το κυβερνοέγκλημα (πορνογραφία, πειρατεία λογισμικού, χάκερς κτλ.).






  • Υπάρχει ακόμη και το ζήτημα της ποιότητας των κειμένων, της αξιοπιστίας των συγγραφέων.




Αυτά είναι ορισμένα θέματα συζήτησης περισσότερο, για ένα θέμα μεγάλο που αφορά στη διαδικτυακή επικοινωνία: το πομπό, το δέκτη, το μέσο, την κοινότητα ομιλίας, με κοινωνικές και άλλες διαστάσεις.